Peshk me feta domate e portokalli  

Për 4 – 5 persona: peshk 1 kg, domate 4 kokrra, patate 10 kokrra mesatare, portokalle e limon nga 1 kokërr, 1 gotë vaji, 1 gotë vere, 2 lugë majdanoz të grirë hollë, galetë e bluar, hudhra 3-4 thelpinj, kripë e piper sipas dëshirës.

Pastrojmë peshkun me ujë të bollshëm, e kullojmë, e thajmë me pecetë dhe e vendosim në pjatancë duke e kriposur nga të gjitha anët. Në enë porcelani hedhim verën, vajin, lëngun e limonit të prerë hollë, lëngun e dy domateve të grira, hudhrën e prerë hollë, piper, kripë sipas dëshirës, dhe e punojmë me tel deri sa të bëhet një masë e njëjtë.

Në një pjatë hedhim majdanozin e grimcuar dhe e përziejmë me galetën e bluar. Në tavë hedhim një shtresë nga masa e parë dhe mbi të majdanozin me galetën e bluar. Sipër vendoset peshku, i cili spërkatet me masën e parë dhe të dytë. Presim domatet dhe portokallin në feta rrethore simetrike duke mbuluar gjithë sipërfaqen e peshkut. E pjekim në furrë me nxehtësi mesatare për 20 – 30 minuta duke e spërkatur herë pas here me lëngun e tij. Pas pjekjes e vendosim në pjatancë dhe anash vendosim patatet e ziera e të spërkatura me majdanoz. Salcës së mbetur në tavë i jepet një valë për 3 – 4 min. Më pas i hidhet sipër peshkut. Shërbehet sipas dëshirës, e ftohtë ose e ngrohtë.

Peshk i skares  

Peshku i skarës mund të jetë i madh (ndahet në fileta) dhe i vogël.
Peshku i vogël (2oo-250gr.) pastrohet,lahet ,i çahet lëkura në disa vende dhe
marinohet me lëng limoni ose limontos,vaj,kripë e piper.
Lihet kështu për 15-20 minuta dhe piqet mbi skarë ose prush.
Kjo lloj gjelle mund të jetë si meze e nxehtë dhe shoqrohet me sallatë të stinës,
ose si gjellë e nxehtë me patate të fërguara.


Përberja


Për 4-5 persona duhen:

peshk 1 kg.
vaj 4-5 lugë gjelle,
kripë,piper,
limon 1 koker ose limontos gjysmë lugë kafeje

Arti i guzhines ne vendin tone historikisht njihet qysh ne lashtesi duke filluar nga iliret, e deri ne ditet tona. Ai deri ne vitet e para te Clirimit eshte zhvilluar ne menyre empirike. Vetem pas Clirimit te vendit tone arti i te gatuarit filloi te vihej ne baza shkencore, sepse menyra e te ushqyerit eshte pjese e pandare e gjithe politikes se Partise per mireqenien e popullit. Edhe ne Kongresin e 8-te te PPSH shoku Enver Hoxha          theksoi se duhet te synohet ne rritjen e prodhimit per te siguruar gjithenje e me mire tere ushqimin e popullit dhe permiresimin e struktures se tij. Duke u nisur nga keto kerkesa te rritjes se mireqenies se popullit autoret e ketij botimi jane perpjekur te permbledhin nje material te pasur te teknikes se gatimit ne kushtet tona duke parashikuar edhe perspektiven e afert, perspektive qe rritet dita-dites me permiresimin e vazhdueshem te kushteve materiale e KULTURORE te popullit toneheroik.


PESHK I MBUSHUR

Peshqit duhet te jene me madhesi mesatare. Peshk i mbushur mund te behet pothuajse cdo lloj peshku si levreku, korani, qefulli, merluci, stravridhi, korabi si dhe peshq te tjere si trofa etj. Parapelqehen peshqit qe kane pak hala dhe mish te bute.
Peshqit pastrohen, u hiqen kokat, vendosen me bark poshte ne derrasen e kushines dhe me nje thike te mprehur mire behet hapja e peshkut nga kurrizi afer kokes ne drejtim te bishtit ne menyre te tille qe prehja duke u thelluar te arrije shtyllen kurrizore te peshkut, por duhet patur kujdes QE TE MOS HAPET BARKU. Ndersa te mbrendeshmet jane hequr me pare nga koka dhe jo nga barku. Kur hapet peshku ne dy flete, pastrohet dhe nga pjeset e tjera qe mund te kene mbetur ne bark. Keshtu ai eshte gati per mbushje. Ne tenxhere hidhet gjysma e sasise se vajit dhe skuqet qepa sebashku me majdanozin rreth 15 minuta. Ne nje ene porcelani hidhet tuli i bukes i thermuar, menderza e prere holle, dhjathe i therrmuar, kripa e piperi dhe kjo i shtohet qepes se skuqur dhe trazohet me lugen e drurit. Me te behet mbushja e peshqeve nga kurrizi dhe qepet fort qe te mos dale ajo gjate pjekjes. Vihen peshqit ne tave, shtohet yndyra qe ka mbetur dhe piqen ne furre te forte 15 minuta, pastaj ne furre te dabet edhe 15 minuta te tjera.

Per 4-5 persona :
peshq -  4 cope
vaj - 4 luge gjelle
qepe - 1 kokerr mesatare
djadhe i therrmuar - 1 vilxhan caji
buke e bardhe - 2 feta
majdanoz - 2 tufa
menderz - 1 tufe
limon - 1 kokerr
KRIPE E PIPER SIPAS DESHIRES.      

Historia e ushqimit "antik"

Peshku ka qenë i pranishëm në jetën e njeriut gjatë gjithë historisë së shoqërisë njerëzore, jo vetëm si ushqim, por edhe si element simbolik apo shprehje e mitologjive të vjetra, që nga koha e paganizmit dhe më vonë i qytetërimeve të tjera, si antikiteti greko-romak. Të gjithë kemi dëgjuar të flitet për njeriun amfib apo për Afërditën, Erosin, madje edhe për përbindëshit Typhon, që ishin gjysmë peshq dhe gjysmë njerëz e hyjni. Të tilla ishin dhe sirenat që iu shfaqën Odiseut gjatë kthimit të tij nga Itaka. Por, peshku ka qenë njëkohësisht edhe burimi i jetës dhe i ekzistencës së njeriut, madje një nga ushqimet më të pastra dhe të ushqyeshme të tij. Në vende të ndryshme të botës ka popuj që peshkun e konsumojnë të gjallë, si për shembull aziatikët dhe kryesisht japonezët apo indo-kinezët. Sot gatimet e detit dhe sidomos peshku, janë ndër më të shtrenjtit në të gjitha restorantet, si ato elegante ashtu edhe ato më të thjeshtit. Vërtet nuk mund të ketë ilaç më të mirë se sa të "marrësh" tri herë në javë nga goja një pjatë peshk, një gotë verë dhe një pjatë me sallatë jeshile apo perime të ziera, sepse, sipas studimeve më të fundit, nga mënyra e të ushqyerit rezulton se tumori prek 1 person ndër tre të tillë. Kështu, përveç ushqimeve që duhen evituar, për të shmangur rrezikun për t‘u sëmurë ekziston edhe një meny antitumor, që specialistët këshillojnë se duhet përdorur patjetër çdo ditë. Që frutat dhe perimet të bëjnë shumë mirë për shëndetin, këtë e kemi ditur prej kohësh, por në brendësi të këtyre kategorive kërkuesit kanë filluar të individualizojnë ushqimet për t‘u përdorur si armë specifike kundër llojeve të caktuara të tumoreve. Këtu, sigurisht që bën pjesë peshku vera dhe sallatat.

Frutat e detit, aroma dhe freskia e detit në tavolinë

Është mirë që në muajt e ftohtë të dimrit, përmes frutave të detit të kujtojmë verën, detin dhe diellin. Por, edhe pse janë simbol i tavolinës në ditët e nxehta, kjo nuk do të thotë se nuk mund t‘i shijojmë edhe në ditët e ftohta të dimrit. Sipas mjekëve, krijesat e vogla të detit, të pastra si ngjyra e kristaltë e ujit të tij, është e domosdoshme të hahen një herë në javë, sepse përmbajnë proteina dhe elementë që janë konsideruar si ilaç i trurit. Ngadalësojnë plakjen, rigjenerojnë mendjen, ndezin erosin dhe largojnë rreziqet kardiovaskulare si dhe ndihmojnë në zhvillimin e trurit të fetusit. Frutat e deti janë një burim i pasur me acide yndyrore omega-3, që janë thelbësore për zhvillimin e trurit dhe funksionimin normal të tij. Konsumi i këtij ushqimi, të paktën një herë në javë, eliminon plakjen e trurit në masën 13 për qind, duke i dhuruar atij rreth 3-4 vjet më shumë rini. Acidet yndyrore që ato përmbajnë janë të rëndësishme, pasi shërbejnë edhe si rregullatorë të shumë proceseve në organizëm. Ato ndihmojnë në uljen e triglicerideve, ulin viskozitetin e gjakut dhe tensionin arterial, si dhe reduktojnë rrezikun e aritmisë. Kështu, njerëzit që konsumojnë një vakt me peshk ose fruta deti të paktën një ditë në javë, kanë 50% më pak risk për infarkt. Ato ndikojnë në uljen e dhimbjeve menstruale kur dihet se te gratë me çrregullime janë të rritura substancat inflamatore. Gjithashtu, marrja e Omega 3 ndikon në përmirësimin e krizave depresive dhe migrenën si dhe është e nevojshme te gratë shtatzëna, sidomos në periudhën e krijimit të trurit dhe syve të bebes. Për më tepër kallamarët, sepjet karkalecat, midhjet dhe peshku renditen të parët në listën e ushqimeve stimuluese të kënaqësisë e mes ushqimeve afrodiziake, frutat e detit janë pa diskutim më të preferuarat. Shumë i pëlqejnë për aromën e fortë të detit, të tjerë për fortësinë, shijen e mrekullueshme, por edhe për pastërtinë, meqenëse ushqimin dhe oksigjenin e marrin nga uji. Frutat e detit janë pa diskutim ushqimi ideal për një darkë romantike nën shoqërinë e njeriut të zemrës. Thonë se disa të tilla në darkë "sigurojnë" një natë të zjarrtë, ndërkohë fuqinë afrodiziake të tyre mund ta japin nëse konsumohen të ziera dhe me pak limon. Sekreti i fuqisë eksituese qëndron në substancat që ato përmbajnë, si kripërat minerale dhe në mënyrë të veçantë glikogjenit, thelbësor për kontaktimin muskulor. Molusqet "magjike", që jetojnë në vende të caktuara në thellësi të detit, ishin ushqimi i preferuar i grekëve të lashtë. Që atëherë e deri në mesin e viteve ‘700, frutat e detit filluan të ishin ushqimi kryesor i pasanikëve, sidomos francezëve aristokratë. Edhe në Amerikë, ku deri pak kohë më parë konsideroheshin si ushqim i të varfërve, në Filadelfia vendet ku shiteshin ishin më të shumta në numër se piceritë në kohën e sotme. Kanë pak yndyrë dhe përvetësohen lehtë nga organizmi, ndaj për këtë arsye, konsiderohen edhe si "ushqimi-ilaç" i atyre që vuajnë nga arterioskleroza. Vërtet të mrekullueshme. Kjo na bën të mendojmë se edhe pse janë pak të shtrenjta, me të vërtetë ia vlen t‘i përdorësh, sidomos pas darkës! Të gatuash frutat e detit është një akt dashurie, një veprim sensual. Sigurisht që edhe të ngrënit është diçka e tillë. Këto krijesa të mrekullueshme, që jetojnë në thellësitë e deteve apo oqeaneve të përqafuara pas shkëmbinjve apo ujit për aromën dhe pastërtinë që kanë, ia vlen t‘i përdorësh edhe në darkat mondane. Këtë e thonë të gjithë ata që e njohin vlerën e misterit që fshihet brenda guaskave të tyre. Të hash një pjatë me fruta deti, të shoqëruar me bukë të bardhë, gjalpë dhe pak limon, është gjithmonë një përvojë e jashtëzakonshme. Përmbajnë hekur, zink, vitamina dhe glikogjen: të gjitha këto të mbyllura brenda dy guaskash. Verë e kuqe apo e bardhë? "Moskat", "Chardonnay" apo "Pay d‘Oleron"? Megjithatë, vera e bardhë "Chateau de Tigne", është idealja për të shoqëruar pjatat me bazë karkalecash, aragoste dhe frutash deti, sepse një shishe verë dhe një pjatë me fruta deti, kanë shumë gjëra të përbashkëta. Për të shijuar atë që kanë brenda të dyja, duhen hapur me shumë kujdes dhe pasi hapen të dyja, janë të gatshme të përhapin një aromë të mrekullueshme, duke na dhuruar në çast atë kënaqësi që ndoshta asnjë ushqim tjetër nuk mund të na i japë.

G.Shqip

Recetat

Fruta deti të skuqura

Përbërësit për katër persona: Gjysmë kilogramë fruta deti (karkaleca, sepje, kallamarë, midhje) vaj ulliri, një lugë miell, borzilok i thatë dhe majonezë. Pasi janë larë dhe prerë në copa të vogla, frutat e detit vihen të marrin një valë të lehtë. Në një tigan nxehet vaji, ndërsa frutat e detit lyhen nga të dyja anët me miell, të cilit i është shtuar edhe kripë, piper dhe borzilok. Vendosen të skuqen në vajin e nxehtë për disa minuta deri sa të marrin ngjyrë të artë. Më pas vendosen në letër thithëse. Sipas dëshirës në pjatë, mund të hidhet majonezë dhe disa feta limoni

Midhje me bukë të skuqur

Nxehet vaji, hedhim hudhrën e grirë imët, shtojmë salcën dhe sipër saj hedhim frutat e detit, majdanozin e piperin e zi. Shtojmë verën e bardhë dhe i lëmë të ziejnë për 4-5 minuta. Skuqim tulin e bukës së prerë në kubikë derisa të marrë ngjyrë të verdhë. Buka e skuqur vendoset në pjatancë dhe sipër saj midhjet e ziera. Shërbehen të ngrohta.


Rizoto me fruta deti

Midhjet i lajmë dhe i ziejmë derisa të hapen. I kullojmë dhe i ruajmë lëngun. Skuqim qepën, shtojmë rizoton dhe i trazojmë për 2 minuta. Më pas shtojmë lëngun e midhjeve me pak ujë dhe hedhim kripën. Ndajmë midhjet nga guaska dhe i hedhim tek orizi, bashkë me kripën e piperin. I lëmë të ftohen dhe zgjedhim 40 guaska, të cilat i mbushim, duke vendosur te secila prej tyre të paktën një midhje.


Spageti me fruta deti

Në fillim përgatiten makaronat, sigurisht jo të ziera shumë dhe pastaj më vete përgatitet salca me fruta deti, vaj ulliri, hudhra, dafinë, piper të zi dhe salcë domatesh. Në fund, sapo hiqen nga zjarri, hidhen sipër spagetit.


Sallatë me fruta deti dhe salcë pikante

Për 4 persona duhen: 1 kg fruta deti, 4 lugë gjelle vaj ulliri,
5 thelpinj hudhre. Ndërsa për salcën duhen: 2 kokrra të mëdha domate të grira, piper i zi, pak salcë speci të kuq, gjethe dafine, kripë dhe pak djathë kaçkavall për ta hedhur sipër në fund. Përgatitja: si fillim skuqni thelpinjtë e hudhrës në vajin e ullirit të nxehur, skuqen thelpinjtë e hudhrës, së cilës i shtohet sipër salca pikante dhe disa gjethe dafine. Pasi i lëmë që të kaurdisen dhe të marrin valë, i lëmë mënjanë. Nga ana tjetër, frutat e detit pasi janë pastruar dhe kanë marrë një valë shtohen sipër salcës pikante dhe pasi trazohen lihen të marrin valë.

Pasi pinë gjithë lëngun e salcës, i shtohet edhe pak ujë për të përfunduar zierjen. Në fund hiqen nga zjarri, vihen në një pjatë dhe sipas dëshirës sipër mund t‘u shtoni djathë kaçkavall

Tavë me fruta deti dhe pana

Për përgatitjen e kësaj pjate nevojiten gjalpë, fruta deti (sepje, kallamarë, por më shumë karkaleca), miell, pana dhe djathë. Përgatitja: Si fillim skuqen frutat e detit me gjalpë dhe pastaj i shtohet mielli. Trazohen pak derisa të skuqet edhe mielli dhe me pas i shtohet pana. Lihen për pak minuta së bashku dhe më pas shtohet djathi kaçkavall i grirë hollë, në mënyrë që të shkrihet. Lihen pak minuta në zjarr dhe pastaj hidhen në tavë (mirë do të ishte nëse është tavë balte) dhe futen të piqen në furrë deri sa të marrin ngjyrë të verdhë. Zakonisht shoqërohet me verë të bardhë!

Karkaleca me kërpudha dhe angjinare

Për 4 persona nevojiten: Karkaleca 1 kg, kërpudha 200 gr, qepë 1 kokërr, angjinare 200 gr, verë 1 gotë, vaj ulliri 6 lugë gjelle, konjak 1 gotë pije, gjalpë 1 lugë gjelle, majdanoz 1 tufë, kripë dhe piper sipas dëshirës. Skuqim qepët e prera në kubikë, shtojmë angjinaret dhe kërpudhat e prera. Pasi ziejmë karkalecat për 5 minuta, i hedhim te perimet dhe i kaurdisim pak. I shuajmë me verë e konjak. Shtojmë mustardë, salcë speci dhe e përziejmë sa të bëhet një masë. Shtojmë panë, piper të zi, kripë dhe i përziejmë derisa të krijohet një masë homogjene.

Peshk

Peshk 2.5 kilogram, 2 kg kripë të imët, 1 ½ kg kripë të trashë të detit , 10 ve për përgatitjen e peshkut. Ndërsa për garnir nevojiten: 300 gr kungulleshka, 300 gr karrota, 300 gr patate, 300 gr karfiol, 300 gr lakërza deti, 1 limon, puter, dhe 200 gram ajkë.

Përgatitja: Perimet zihen në avull përmes enës së veçantë, së pari zihen patatet, karrotat, prihen në dy pjesë dhe shtohen në enën për zierje, shtohen lakrat e brukselit, pastaj karfiolli dhe kungulleshkat. Të gjitha këto zihet për 8 minuta dhe shtohet brokoli edhe 2 minuta zihen bashkë. Perimet vehen në një tepsi, i shtohen zarzavatet dhe vaji.
 
Për përgatitjen e peshkut, duhet që 8 të bardhët e vezëve të tunden mirë, dhe t’i shtohet kripa e hollë dhe e trashë (2 kg kripë të imët dhe 1 ½ kg kripë të trashë), tërë kësaj mase duke e përzier i shtohen edhe 2 lugë miell. Peshkn e mbështjellim të tërin në atë masë të kripës, përveq që barkun e peshkut e mbyllim me folie sepse mishi i peshkut e thith kripën ndërsa lëkura nuk e lejon depërtimin e kripës.

Pasi të pjeket peshku, kripa e forcuar thehet dhe peshku serohet me perimet e ziera e të reshkura në furrë. Kësaj mund t’i shtohet edhe salca holandeze përmbi ( e cila përgatitet nga 2 të kuq të vesë të cilat i vë në akull, përzihen me mikser dhe zihet).