Une e kam nje Video nga tvsh kur ish presidenti Berisha i ben nje vizitê izrelit dhe me kete rast ai ftohet edeh ne kneset, mandeje aty e presin edhe nje grupe çifut qe ishin larguar nga shqiperija me deshiren e  tyre,  pas renjes se komunizmit.
ke perplote materiale e dokumente
Kam nje artikull nga gazeta Illyria e njujorkut te vitit 1993 ku lobi çifuto-amerikane e falenderojne Shqiperine me titull, "thenks yu albania" etj etj..
ka sa te duash materiale per kete dosje.
Numri i saket nuk dihet por me kujtohet perafersishte qe duhet te jene kthyer per ne izrael me se 3700 çifutë pas vitit 1991.
Do mundohem te beje nje dosje per ju qe tua dergoni atyre te pabesve....por sonte jam i lodhur...
shendet

kreksi

Me poshte po risjell nje shkrim qe gjendet ne kete teme: http://forumi.zeriyt.com/index.php/topic,10197.0.html

*****

Etnotipi Shqiptar

nga Shaban Sinani
 
çfarë ndodhi me qeveritë kolaboracioniste, të cilat ishin në dijeni të hyrjes së hebrejve në Shqipëri dhe nuk e penguan aspak ardhjen e tyre. Përkundrazi, lejuan edhe fshehjen e identitetit e nuk ua dhanë listat që kërkuan autoritetet naziste, për t'i çuar hebrejtë e Shqipërisë në të njëjtin fund katastrofik. Gestapo: "Asnjë veprim kundër hebrejve në Shqipëri, pa pëlqimin e qeverisë së vendit". Si dhe qëndrimi i etnotipit shqiptar ndaj tjetrit që ndodhet në vështirësi

Shpëtimi i hebrejve në Shqipëri nuk është thjesht shprehje bujarie e humanizmi, nuk është as meritë e lëvizjes antifashiste apo e ndonjë faktori tjetër, por një sjellje e qëndrim me karakter mbipolitik, që bashkoi në një vendim forca e protagonistë që nuk ishin bashkuar kurrë, forca dhe veprimtarë që madje e kishin luftuar njëri-tjetrin me egërsi.


Shpëtimi i hebrejve në Shqipëri është i lidhur me faktin thelbësor që asnjëra prej qeverive bashkëpunuese, megjithëse të ngritura në pushtet me fuqinë e armëve të fashistëve apo nazistëve, nuk hartoi dhe nuk përshtati asnjë ligj antihebraik, në një kohë kur në ligjet antihebraike në vendet e tjera të kontrolluara nga këto ushtri dhuna antihebraike u detajua deri në një të tetën: çfarë ndëshkimi e penalizimi i takonte atij që ishte gjenetikisht hebre, atij që ishte gjysmë-hebre, atij që ishte çerek-hebre dhe atij që ishte vetëm një e teta hebre!

I.

Mungesa për një kohë të gjatë e kërkimeve për një shpjegim shkencor bindës rreth fatit të hebrejve në Shqipëri gjatë Luftës së Dytë Botërore, përveç të tjerash, duket se ka sjellë dëme jo të nënçmueshme edhe në kushtet e shoqërisë së hapur. Tri prej rrjedhimeve të drejtpërdrejta që shoqërojnë daljen e kësaj teme nga koha e tabusë janë:
1. Parashtrimet entuziaste, prej autorësh vendës dhe të huaj, që shpëtimin e hebrejve në Shqipëri e gjejnë menjëherë dhe vetëm tek "virtyti i popullit shqiptar, mikpritja, tradita, shtëpia dhe miku në besë, kanuni, kulti i dorëzanisë, kodi moral i shqiptarëve, i atdheut të Nënë Terezës, simbolit të humanizmit botëror". Veç mjaft autorëve vendës, këtij shpjegimi i përmbahet edhe studiuesi hebreo-amerikan Harvey Sarner, autor i librit"Hebrejtë në Shqipëri - qind për qind të shpëtuar", Brunswick Press, 1997; si dhe agjencia qeveritare izraelite Yad Vashem, që zhvillon shpalljen zyrtare të "fisnikëve johebrej". Pa nënçmuar aspak virtytet e larta tradicionale të popullit shqiptar, veç këtij shpjegimi me argumenta të së drejtës etno-zakonore, është e domosdoshme që çështja të vendoset në kontekstin e vet historik dhe të shpjegohet më në thellësi, duke iu përgjigjur pyetjes së pashmangshme, që lidhet me një faktor tjetër, jo-shqiptar: Si është e mundur që, në emër të demoracës, term i doktrinës hitleriane të shfarosjes masive të hebrejve, nazistët gjetën dhe pushkatuan edhe mbesat Anna e Luce të A. Einsteinn-it ("Dalle legge antiebraiche alla Shoah", Roma 2004, p. 217), por nuk gjetën dot listat e rreth tre mijë hebrejve të strehuar në Shqipëri?
2. Kuptimi krejt ndryshe realitetit për vetë shprehjen "shpëtim i hebrejve në Shqipëri". Ndryshe nga sa shkruhet e nënkuptohet, kur flitet për shpëtimin e hebrejve nga populli shqiptar, nuk është aspak fjala për shpëtimin e 200 hebreo-shqiptarëve që ishin me qëndrim të përhershëm në Shqipëri para luftës, por për jo më pak se "1800 hebrej të ardhur nga vende të tjera të botës, një arritje e shenjuar dhe e pakonkurrueshme në Ballkan dhe ndoshta në Europë si tërësi", sipas Bernd Fischer, në librin e tij "Anschluss d'Italia e Albania" (Roma 2004). E vërteta është se historianët përëndimorë, duke përfshirë edhe dr. Fisher, po ashtu studiuesin Harvey Sarner, kanë pasur në dorë vetëm burimet e arkivave të vendeve të tyre dhe, ndoshta, edhe ato hebraike. Në përllogaritjet e tyre për hebrejtë që vinin në Shqipëri për të shpëtuar pothuajse nga të gjitha vendet europiane ku ishin të rrezikuar, ata nuk i kanë pasur në dorë burimet shqiptare. Prandaj në këto përllogaritje mungojnë qindra hebrej të tjerë, për të mos thënë mijëra, të cilët arritën të hyjnë në Shqipëri duke e fshehur identitetin e tyre, duke u ungjillizuar, duke u kthyer në fenë islame, ose thjesht duke u pajisur me pasaporta dhe emra shqiptarë, pra, duke u albanizuar, nga autoritetet e vetë shtetit shqiptar, nga "zyra" që funksiononin në Tiranë e në Tetovë, për të cilat kishin dijeni jo vetëm Drejtoria e Përgjithshme e Policisë, por edhe përfaqësitë diplomatike në vend. Për të kuptuar se në ç'masë duhet saktësuar shifra e hebrejve me identitet të shpallur, së cilës i referohen B. Fischer e H. Harvey, duke shtuar edhe numrin mjaft të madh të hebrejve të fshehur nën një identitet tjetër, mjafton të krahasohen dy fakte. Në Kavajë konvertimin e hebreut Saltiel në fenë islame dhe pagësimin me emrin Sali merrte guximin dhe zyrtarizonte pa asnjë mëdyshje një autoritet laik, një zyrtar i mesëm, nënprefekti, kurse në Itali, hebreun Aron nga Viena e ungjillizoi si të krishterë vetëm autoriteti i ipeshkvit të Ventimiglia-s, pasi kishte bërë betimin dhe nënshkruar deklaratën: "Betohem mbi ungjillin e zotit tonë Jezu Krisht që e braktis judaizmin me gjithë gabimet e tij dhe pranoj tërësisht doktrinën, moralin, besimin që na ka mësuar kisha katolike, e cila është kisha e Jesuit" ("Dalle legge antiebraiche alla Shoah", Roma 2004, p. 149). Dhe, padyshim, hebreu Aron mund të konsiderohet me fat që lutja e tij u pranua.
3. Keqkuptimi i tretë lidhet me vetë termin "holokaust", që është përdorur për një kohë të gjatë për të kuptuar përmbledhtas shfarosjen racore, pogramet, veçimin në geto, represionin, përgjithësisht katastrofën që pësuan hebrejtë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Në greqishten antike dhe më vonë termi "holokaustima" ka kuptimin "sakrifikim me zjarr, në nderim të hyjnive". Në mitologjinë antike flijimi në kushtim të hyjve bëhej me djegie rituale në zjarr. Dihet se qindra mijë hebrej gjithashtu u dogjën vërtet në zjarr, por kjo ndodhi për shkak të judeofobisë, jo për ndonjë kushtim ndaj ndonjë përëndie. Për këtë arsye, prej kohësh, në vend të termit "holokaust", përdoret fjala hebraike "Shoah", që do të thotë "katastrofë kolektive" dhe është bërë pjesë e fjalorit shkencor ndërkombëtar.
Ka edhe shumë keqkuptime të tjera. Njëri prej tyre, ndoshta më i rëndësishmi, lidhet me mënyrën e përllogaritjes së të dhënave të hebrejve ish-jugosllavë që arritën të hyjnë në Kosovë, në periudhën kur "trojet e lirueme" u bënë formalisht pjesë e shtetit shqiptar. Të dhënat që ruhen në arkivat e Shqipërisë, duke përfshirë listat e hebrejve të shpërngulur nga Prishtina, dëshmojnë lëvizjen e 94 familjeve dhe të 87 individëve hebrej në drejtimin e "Shqipërisë së brendshme", nën kujdesin e ish-ministrit Ekrem bëj Vlora. Por në letërsinë shkencore të Përëndimit po rrënjoset me shpejtësi një vlerësim tjetër, sipas të cilit, të paktën 40 për qind e hebrejve që kërkuan shpëtim tek shqiptarët atje, 400-500 frymë njerëzore, përfunduan në kampin e përqendrimit nazist Bergen Belsen, ndoshta jo me dëshirën e vetë shqiptarëve, por së paku me dijeninë e tyre. Herman Bernstein, në kohën kur ishte ambasador i SHBA në Shqipëri në vitet 1930, e ka vlerësuar popullin shqiptar si "populli më pak anti-semit në botë". Të dhënat që shërbehen në disa kërkime të autorëve të Përëndimit (duke përfshirë B. Fischer, H. Harvey. M. Sarfatti), nëse pranohen si të vërteta, shtrojnë pyetjen: A ishin dhe shqiptarët e Kosovës po aq pak anti-semitë sa shqiptarët e shtetit zyrtar? Apo ka dy qendrime shqiptare ndaj hebrejve? Sipas H. Harvey, që i referohet "një raporti", "numri i hebrejve që mbijetuan në Kosovë ishte 60 për qind, shihër që e bën këtë vend njërin prej rajoneve me përqindjen relativisht më të lartë të të mbijetuarve në Europën e pushtuar". B. Fischer mendon se, gjithsesi, "hebrejtë e Kosovës ishin me fat" që shpëtuan në këtë masë, duke ditur se atje Himmler-i krijoi në vitin 1944 divizionin "Skënderbeg". Pinkas Hakehillot, përkujdesës i botimit "Encyclopaedia of Jewish Communities" (botuar nga Yad Vashem, Jerusalem 1998, f. 413), përmend të njëjtat shifra, por në kreun "Shqipëria", pa dhënë shpjegime për ndryshimet në qëndrimin ndaj hebrejve në "Shqipërinë e vjetër" dhe në "tokat e lirueme" - Kosovë e vise - për të cilin dëshmojnë Fischer dhe Harvey.
Në rast se fakte të tilla provohen (deri tani ato janë të mbështetura kryesisht në kujtimet e shkruara pas vitit 1991 nga disa hebreo-jugosllavë), atëherë "teoria e virtytit" dhe e "kodit gjenetik shqiptar", ose, për paradoks, duhet të pranohet se ka dy popuj shqiptarë! Në fakt, deri në fund të viteve 1990, një tezë e tillë nuk ka ekzistuar. Në studimin "Dosjeljovanie jevreja na Kosovu i njihova privredna aktivnost izmedju dva svetska rata" të Prilinč------------ević-------- Čedomir (GodiÅ¡njak, XXIII, Prishtinë 1987, st. 185-202), nuk përmendet, qoftë dhe kalimthi, një mundësi e tillë. P. Č---------------edomir ishte vetë hebre dhe asnjë rrethanë detyruese nuk kishte për t'iu shmangur një të vërtete të tillë. Dy autorë të tjerë, Branoslav Boş---------ović dhe Milorad Vavić--------, ndoshta më të besueshëm, në studimin "Genocid nad jevrejima" botuar në "Surova vremena na Kosovu i Metohiji", Beograd 1991, st. 247-253, dëshmojnë për "bashkëpunimin e shqiptarëve të veshur me pushtet prej pushtuesve nazistë për ushtrimin e dhunës antisemite", ndonëse nuk kursehen, madje duke dëshmuar një zell të fortë, në përshkrimin e "të gjitha formave të diskriminimit të hebrejve" prej "shiptarskim kvislinshkim vllastima", që prej plaçkitjes (sekuestrimit) deri tek përqendrimi në kampe dhe burgje pune të detyruar, detyrohen të pohojnë se hebrejtë ish-jugosllavë që gjendeshin për---------------- në Prishtinë, "nga mosha 15 deri në 60 vjeç, u transferuan në Berat". I vetmi studim i historianëve ish-jugosllavë ose hebreo-jugosllavë ku përmendet kampi Bergen Belsen, si destinacion i zhdukjes së afro 400 hebrejve të strehuar në Kosovë, me ndihmën e batalionit "Skënderbeg", në vitin 1944, është ai i dr. JaÅ¡a Romano, me titullin domethënës "Hebrejtë e Jugosllavisë 1941-1945, viktimat e gjenocidit dhe pjesëmarrësit në luftë" ("Jevreji Jugoslavije 1941 -1945, ş------rtve genocida i uč-------enisci na borbe"), Beograd 1980, st. 152-156). Por në këtë studim përmenden dy raste, njëri prej të cilëve i referuar bashkësisë hebraike të Mitrovicës, e cila gjatë gjithë kohës së luftës është kontrolluar nga ushtritë hitleriane, dhe tjetri i referuar rastit të një grupi të vogël hebrejsh të Prizrenit. Dr. JaÅ¡a Romano, megjithëse i prirur për të përmendur rast e pa rast bashkëpunimin e zellshëm të "shiftarskimi kvislingami", thekson se hebrejtë e Mitrovicës që mundën të largohen për në Prishtinë, domethënë shumica e tyre, shpëtuan, kurse pjesa e mbetur, nga 113 frymë që kishte gjithsej, "u dërgua në kampin e përqendrimit të Zemunit dhe pastaj në Bergen Belsen". Sipas të njëjtit autor, mbasi ishin shpëtuar "3500 hebrej të arratisur nga ish-Jugosllavia në territoret e kontrolluara nga ushtria italiane", ushtria naziste arriti të përqendrojë në vitin 1944 në Prishtinë 177 hebrej, të cilët u deportuan "fillimisht në kampin "SajmiÅ¡te" dhe pastaj u dërguan në Bergen Belsen". Romano konfirmon faktin që dëshmohet në burimet arkivore të Shqipërisë, që të gjithë hebrejtë e moshës 15-60 vjeç u urdhëruan të dërgohen në "Shqipërinë e vjetër" dhe u internuan në Berat. Të dhënat e përmendura në këtë studim, përveçse nuk pajtohen me statistikat e raportuara në botime të sotme, flasin për krime të Gestapo-s, herë-herë përziejnë në mënyrë agjitative edhe faktorin shqiptar, por nuk pohojnë zhdukje fizike të hebrejve. Për më tepër, përmendja e batalionit "Skënderbeg" për rastin e vitit 1942 (hebrejtë e Mitrovicës) është fare paradoksale, sepse në këtë kohë ky batalion nuk ekzistonte fare. Në rastin më të keq, përjashtohet mundësia që subjekt i këtyre dy deportimeve të kenë qenë hebrejtë e Kosovës ose hebrejtë që kishin kërkuar shpëtim nga shqiptarët. Ndërsa që hebrej të ish-Jugosllavisë janë viktimizuar, ky është fakt i njohur. Hebrejtë e Mitrovicës e ata të Novi Sadit, megjithëse edhe këta jovendës dhe nën kontrollin nazist, me përjashtime numerikisht të vogla, nëse patën arritur t'i largohen zonës së kontrolluar nga nazistët, mbijetuan. Edhe në librin "Hebrejtë në Kosovë" të Mirteza Studenica, kryetar i bashkësisë së tanishme hebraike në Kosovë, nuk gjenden të dhëna për dorëzimin e hebrejve nga shqiptarët. Sidoqoftë, ky është një argument që meriton një shqyrtim shumë serioz dhe të mbështetur në të dhëna burimore. Njerëzimi ka arritur në përfundimin se një popull që i ka bërë ballë presionit për t'u bërë pjesë e --------------------pogromeve kundër hebrejve nuk ka në thelbin e vet etnik instikte të krimeve të tjera kolektive.

II.

çfarë ndodhi në të vërtetë në Shqipërinë e periudhës së luftës antifashiste, që, siç dihet botërisht, gjetën strehë e u shpëtuan disa mijëra hebrej të ish-Jugosllavisë, Bullgarisë, Austrisë, Polonisë, Gjermanisë e të shumë vendeve të tjera? Historiografia shtetërore komuniste e ka kaluar këtë fakt me një heshtje absolute prej afro një gjysmë shekulli. Një reportazh që u botua në fillim të viteve 1980 në gazetën "Zëri i Popullit" për bujarinë e familjeve beratase, që ndanë kafshatën dhe rrezikun me hebrejtë ish-jugosllavë, nuk e preku aspak heshtjen tradicionale. E çuditshme, në një farë mënyre, sepse antifashizmi ishte krahu më pranë dhimbjes dhe katastrofës që pësuan hebrejtë. Sido që Izraeli ishte aleat i afërt i SHBA dhe shteti shqiptar nuk mbante asnjë marrëdhënie zyrtare me to; sido që Tirana ishte rreshtuar tërësisht në mbrojtje të popujve arabë prej "imperializmit dhe kolonializmit", shpëtimi i hebrejve gjatë luftës ishte një çështje e së shkuarës, që e lartësonte emrin e Shqipërisë në botë.
Në periudhën që pasoi ndryshimet politike u bënë të ditura disa fakte, disa statistika, disa lista, në pjesën më të madhe plot mburrje për humanizmin e popullit shqiptar dhe virtytet e tij të larta, për kodin gjenetik shqiptar dhe vlera të tjera thelbësore të botës shqiptare, që nuk mund të vihen në dyshim. Por pyetjet më të rëndësishme duket se kanë mbetur pa u shtruar. Njëra prej tyre dhe më e pashmangshmja është: Dakord, virtytet e popullit shqiptar janë në thelbin e përgjigjes. Po ashtu, lëvizja antifashiste, si kudo gjetkë, nuk mund të implikohej në një qëndrim të përbashkët me nazistët kundër hebrejve. Së paku nuk janë gjetur fakte për ndonjë veprim të ngjashëm të nacionalistëve. Por ç'ndodhi me qeveritë bashkëpunuese, kuislinge, që ishin në dijeni të hyrjes së hebrejve në Shqipëri, që nuk e penguan ardhjen e tyre, përkundrazi, lejuan edhe fshehjen e identitetit, dhe së fundmi nuk ua dhanë listat që kërkuan autoritetet naziste, për t'i çuar hebrejtë e Shqipërisë në të njëjtin fund katastrofik?
Duket se shpjegimet e deritashme janë ende krejt në sipërfaqe të çështjes. Shpëtimi i hebrejve në Shqipëri nuk është thjesht shprehje bujarie e humanizmi, nuk është as meritë e lëvizjes antifashiste apo e ndonjë faktori tjetër, por një sjellje e qëndrim me karakter mbipolitik, që bashkoi në një vendim forca e protagonistë që nuk ishin bashkuar kurrë, forca dhe veprimtarë që madje e kishin luftuar njëri-tjetrin me egërsi. Këto forca e këta faktorë nuk i bashkoi ndonjë marrëveshje e shkruar.
Shpëtimi i hebrejve në Shqipëri është i lidhur me faktin thelbësor që asnjëra prej qeverive bashkëpunuese, megjithëse të ngritura në pushtet me fuqinë e armëve të fashistëve apo nazistëve, nuk hartoi dhe nuk përshtati asnjë ligj antihebraik, në një kohë kur në ligjet antihebraike në vendet e tjera të kontrolluara nga këto ushtri dhuna antihebraike u detajua deri në një të tetën: çfarë ndëshkimi e penalizimi i takonte atij që ishte gjenetikisht hebre, atij që ishte gjysmë-hebre, atij që ishte çerek-hebre dhe atij që ishte vetëm një e teta hebre!
Pa pretenduar për të gjetur shpjegimin e fundmë të kësaj vlerë përbashkuese me karakter mjaft të ndërlikuar (sipas dëshmive arkivore, pikërisht shërbëtorët e ushtrive naziste, në raport me hebrejtë, u shfaqën më antifashistë se ata që luftonin maleve dhe më njerëzorë se institucionet e mëshirës), duket se është e nevojshme që problemi të shihet në mënyrë prapav-----------------ajtëse, që do të thotë: Si është sjellë etnotipi shqiptar në situata të ngjashme?
Në historinë kombëtare është përsëritur rregullisht një cilësi që duket e lidhur me thelbin e etnotipit. Qëndrimi ndaj tjetrit në etnotipin shqiptar është qëndrim që shpreh "përjashtimin e së keqes", që do të thotë të shohësh veten tek tjetri. Në greqishte ekziston antinomia "empathia - sympathia". Simpatia është shprehje e një qëndrimi dashamirës së jashtmi ndaj tjetrit. Empatia është shprehje e një qëndrimi dashamirës ndaj tjetrit, që vjen prej së brendshmi. Pikërisht ky tipar dallon bashkësitë e prirura për paqe prej atyre të prirura për konflikt dhe refuzim të tjetrit, të ndryshmit: në pikëpamjen etnike, fetare, racore. "Demoraca", thelbi i doktrinës "final solution", që prodhoi judeocidin nazist, ishte në mospajtim me programin gjenetik të shqiptarëve.
Në kohën kur Lufta e Parë Botërore po përfundonte dhe ushtritë që kishin pushtuar vendin - austriake, serbe - gjendeshin në pikë të hallit, gati për të vdekur urie ose prej sëmundjeve, dimrit dhe të ftohtit, familjet shqiptare, që kishin pësuar plagë të rënda pikërisht prej tyre, hapën portat dhe i dhanë dorën kundërshtarit, për ta shpëtuar nga fundi i pashmangshëm. Në vitet e Luftës së Dytë Botërore, pas 8 shtatorit të vitit 1943, kur ushtria fashiste kapitulloi dhe aleati nazist e shpalli ushtri dezertore, që duhej dënuar me vdekje, së paku 20 mijë ushtarë italianë u fshehën në familjet shqiptare, u veshën me kostume kombëtare vendëse, mësuan dhe ndonjë fjalë shqip dhe i shpëtuan rrezikut për vdekje që i priste (Marco Nëse, "Scrivere al fronte, lo strazio della lontananza", Corriere della Sera, 3 dhjetor 2004, p. 35). Ishin të njëjtët ushtarë që, deri më 8 shtator, madje edhe pikërisht më 8 shtator, kishin vrarë djem e vajza shqiptare, mbase pikërisht të atyre familjeve ku gjetën strehë dhe shpëtim. Por tashmë ata ishin të mundur, të dorëzuar, të rrezikuar. Tani nuk ishin më ushtria armike, por një gjindje në nevojë jetike, fati i së cilës varej në fill të perit.
Etnotipi shqiptar shpreh një prej cilësive më thelbësore të tij në qëndrimin ndaj tjetrit, të ndryshmit: kur tjetri është në rrezik ose kur tjetri është i rënë në pozitën e të dorëzuarit dhe i pambrojtur, edhe në qoftë armik, nuk e sheh më si kundërshtar, por si një qenie që kërkon ndihmë e meriton solidaritet. Rasti më shembullor i mbrojtjes së tjetrit në rrezik është ai i hebrejve. Por nuk është për t'u nënçmuar edhe hapja e kufijve në vitet menjëherë pas çlirimit për ushtritë e sfilitura greke që vazhduan luftën civile deri më 1949 dhe që, kur nuk kishin rrugë tjetër veçse të tërhiqeshin, të kalonin kufirin, shëronin plagët e merrnin ushqim në Shqipëri. Kjo i kushtoi vendit aq shumë, saqë vetëm për pak konflikti civil në vendin fqinj nuk u kthye në një luftë ndërshtetërore.

po ju jap edhe websitin qe ta shifni vete se cfare faktesh paraqesin serbet .ata qe kan paraqitur keto shkrime ketu jane intelektual serbe. madje kan e edhe nje shoqate te tyren dhe gjithmon pretendojne se mbrojne te drejtat serbe ne bote
http://www.pogledi.co.yu/english/hga.php

Me duket se ne këtë kohe, si kryetare qeverie ne Shqipëri ishte Mitëhatë bëj Frashëri dhe kur ne kancelarin e tije kishte hy një ss-ë, i kerkone qe ti dorzoje te gjithë çifutet ne dorë të tyre.
Mirëpo Mitëhatë i përgjigjet se ne Shqipëri, te gjithë janë shqiptare dhe edhe po të këtë ne asken nuk e dorzojmë ne duar te juaja.
Menjehere ne anën tjetër Mitëhatë Frasheri shpalle urdhërin qe sa më shpejtë te strehohen çifeutet ne tërë shqiperine, te dërgohen ne fshatra ku ka muslimane dhe te ndrrojne emrat...
kështu e kam ndegjuar këtë histori nag disa persona qe e kanë njohur Mitëhat Frasherin

akoma me legjenda mereni...?

d.m.th filma apo intervista te 60 vjeçareve qe ne ato vite as qe kishin lindur...?

ku jane numrat...? ku jane emrat...? e ktyre 6.000.000 te vdekurve

nejse,

ne vitet 1925 ne Shqiperi erdhi nje delegacion i Kongresit Amerikan Hebrej ne Shqiperi, per te biseduar me mbretin Zog per te zhvendosur ne Shqiperi te gjithe Hebrejte e Europes aty.

tani qelbesira Zogu si ne toke te vet... pranoj te gjitha, pra tu ipte per 50 vjet me qera komplet myzeqene bashke me qytetin e Vlores deri ne Orikum, e autonomi totale ksaj Krahine te re te Vendit tone... por me kushtin qe takset e ktyre qytetareve te ksaj krahine, te derdheshin ne taksat e Mbreterise

kte kusht kta kongresmene se pranuan... u rikthyen perseri per biseda por ishte shume vone per ata dhe mire per ne sepse siç dihet Shqiperia ne ato vite ka qene nen vezhgimin e Mbreterise Italiana... ku refuzoj totalisht bisedimet per kte çeshtje

çifutet ne na bojne njerez te mire sepse e kan te shkruajtur ne historine e tyre kto fakte... e kujtojne se Mbreti i asaj kohe perfaqesonte vullnetin e popullit Shqiptare, po s esht ashtu

booohh do i rikthehem ksaj teme... dite tjeter,

ahhh se harova... kan qene ja 200 çifute ne Shqiperi, ku ne 1990 Ramizi u dha ok qeverise Izraelite ti merte naten per gjith naten e ti dergonte ne Izrael... ato qe sot ndodhen atje jetojne sepse jane te detyruar te jetojne per interesat e shtetit Izraelit paguhen dhe gozha

ciao... 

“Si shpetuam hebrenjte nga Holokausti”
Eriola Hazizolli
E Shtune, 26 Janar 2008

Holokausti mbetet kujtimi me i frikshem dhe me i dhimbshem per 38 familje beratase, qe strehuan rreth 600 hebrenj te perndjekur nga ushtria gjermane. Dhe po keshtu per Kujtimin, qe ne ate kohe ishte vetem 11 vjec, dhe i eshte dashur t’u rrije prane e te mbroje ne shtepine e tij dykateshe 18 mysafire te rralle, qe ishin edhe kategoria me e persekutuar gjate Luftes se Dyte Boterore. Por, viti 1943 do te ishte nje ankth i vertete per familjen Civeja. Pushtimi i Beratit nga batalioni gjerman solli edhe friken per masakren e radhes. “U detyruam te linim qytetin dhe te fshiheshim ne nje fshat aty prane, ku gjendeshin te afermit tane. Moren edhe mysafiret e larget, ndersa kemi shpetuar per mrekulli”, shprehet i moshuari, ne nje rrefim per gazeten “Koha Jone”.

Kujtim Civeja, 72 vjec, nje prej djemve te Qani Civese, rrefen momentet kur nje pjese e baneses se tij eshte mbushur me hebrenj te perndjekur nga regjimi nazist. “Ne shtepine tone dykateshe, me tete dhoma, u strehuan 16 persona, te rritur dhe femije”, thote Kujtimi. Ne moshe te vogel, ai nuk e kuptonte perse keta njerez te huaj ishin mirepritur ne banesen e tij. Ndersa sot shprehet se ndihet krenar per vepren qe kreu atehere babai i tij. Sipas 72-vjecarit, hebrenjte erdhen nga fundi i vitit 1943 ne Berat. “Pasi biseduan me babane, Qaniun, u vendosen ne tete dhomat e shtepise dykateshe. Ishin shume te sjellshem dhe korrekt. Me kujtohet qe shpesh e perdornin ne biseda shprehjen, “jemi ne besen e nje myslimani”, tregon Kujtimi.

Strehimi dhe mbrojtja e 16 qytetareve izraelite ka zgjatur per me se shtate muaj. “Por, ne nje cast qe do te bombardohej Berati nga ushtria gjermane, babai se bashku me ne dhe ata u larguam, duke u strehuar ne nje fshat, te njerezit tane, per disa dite, duke shpetuar ne momentet e fundit. Kur kryheshin kontrolle nga ana e gjermaneve neper qytet, babai i udhezonte hebrenjte te visheshin me rroba te vjetra, shqiptarce, pasi ata gjate gjithe kohes visheshin me rroba te mira dhe europiance”, deshmon 72-vjecari per persekutimin vitet e fundit te luftes. Me pas, grupi i hebrenjve, duke ndjere rrezikun e madh, u shperngulen per te ikur ne drejtim te Greqise. “Me pas nuk arritem te mesonim asgje per fatin e tyre, edhe pse na thane qe nuk do ta harrojme kur mikpritjen dhe ndihmen qe na dhate. Kryesori i tyre quhej Jakov, nje tjeter thirrej Isak, kurse nje prej moshatareve tane kishte emrin Sami, sepse ata kishin jetuar per pak kohe edhe ne Kosove dhe mesuan te flisnin shqip”, perfundon Kujtimi rrefimin.

Berati mbledh ambasadoret dhe historianet

Banoret e Beratit kane hapur dyert gjate Holokaustit nazist, duke mirepritur, strehuar dhe ruajtur 600 hebrenj. Kane qene plote 38 familje, te cilat gjate Lufte se Dyte Boterore pranuan te strehonin ne banesat e tyre hebrenjte e persekutuar nga pushtimi nazist. Dje, ne nje konference shkencore me rastin e dites nderkombetare “Berati per shpetimin e hebrenjve”, ky qytet eshte kthyer ne vemendjen e historianeve per rolin qe luajti ne mbrojtje te kesaj shtrese te perndjekur nga regjimi hitlerian. Prezent ne kete jubile edhe ambasadori i SHBA-ve ne Tirane, John L. Withers dhe diplomatja izraelite, Amira Aron.

Ne prag te 27 janarit, dites nderkombetare te njohur ndryshe si perkujtimi per Holokaustin (SHoa), nen kujdesin e Bashkise se Beratit, konsullates se nderit e Izraelit ne Tirane dhe Akademise se Shkencave, ka nisur punimet konferenca qe eshte zhvilluar ne ambientet e Galerise se Arteve “Eduart Lear”. Konferenca eshte organizuar ne qytetin e Beratit, pasi ky qytet eshte i njohur per kontributin dhe mbrojtjen e hebrenjve. Nga 2264 hebrenj te strehuar ne Shqiperi gjate Luftes se Dyte Boterore, 600 prej tyre gjeten strehe dhe mbrojtje ne qytetin e gurte. Ne konference kane marre pjese akademike, studiues te njohur, historiane dhe perfaqesues te disa institucioneve nderkombetare me seli ne Tirane.

Seanca e pare e konferences eshte drejtuar nga akademiku, prof. dr. Jorgo Bulo, ndersa dy te tjerat nga prof. dr. Aleksander Meksi dhe prof. dr. Sostas Gjakoumis. Bulo tha se, “Shqiperia nuk ka probleme me ndergjegjen e vete per sa i takon Holokaustit”. Madje, ai shtoi se ne Shqiperi dhe Berat vihen re elemente te jetes e kultures se hebrenjve. Konferencen e pershendeti dhe kryetari i Bashkise Berat, Fadil Nasufi. Ne vijim kane folur ambasadorja e Izraelit, Amira Aron dhe ambasadori i SHBA-se ne Shqiperi, John L. Withers. Me pas nga ana e Bashkise se Beratit u jane dhene tituj mirenjohjeje per shqiptaret qe shpetuan hebrenjte gjate Luftes se Dyte se Boterore. Konferenca ka vijuar me kumtesat e pergatitura nga studiues dhe historiane, lidhur me aspekte te historise se hebrenjve ne Shqiperi. Ambasadorja Aron falenderoi qytetaret beratas per mikpritjen gjate Holokaustit dhe shprehu mirenjohje per aktin e kryer.

Pakez histori, “Hebrenjte dhe shqiptaret”

Shqiperia dhe populli shqiptar konsiderohen nga opinioni boteror si nje rast unik ne qendrimin qe mbajten ndaj hebrenjve gjate Luftes se Dyte Boterore dhe pushtimit fashist, jo vetem duke mirepritur, ruajtur hebrenjte e shperngulur dhe te ardhur ketu gjate luftes, por edhe duke mos kallezuar prane autoriteteve pushtuese naziste asnje prej tyre. Shqiperia u be vendi i vetem qe kishte me shume hebrenj pas lufte se perpara saj, ndryshe nga fati i miliona hebrenjve te tjere neper Evrope, qe u ekzekutuan apo perfunduan ne kampet famekeqe naziste te frymezuar prej filozofise raciste dhe te pastrimit etnik fashist. Asambleja e Pergjithshme e OKB-se e ka shpallur 27 Janarin si “Diten Nderkombetare te Perkujtimit te Holokaustit” dhe percaktoi detyrimin e vendeve anetare per te nderuar kujtimin e viktimave te Holokaustit, si dhe ndermarrjen e programeve e veprimtarive per te parandaluar akte te tjera te gjenocidit. Dhe ne vitin 2004, edhe Kuvendi i Shqiperise shpalli 27 Janarin si Diten e Kujteses.

Para luftes, Shqiperia kishte vetem 200 hebrenj, qe e kishin deklaruar etnicitetin e tyre. Ne fund te luftes, Shqiperia kishte 2500-3000 hebrenj te ardhur nga Dalmacia, Mali i Zi, Serbia, Kosova, Maqedonia, Bullgaria dhe Greqia. Shqiperia eshte ndoshta vendi i vetem i pushtuar prej nazifashisteve qe nuk miratoi asnje ligj anti-hebraik gjate luftes. Hebrenjte erdhen ne Shqiperi nga vendet e Ballkanit ne forme grupimi kolektiv dhe ne forme individuale. Ndryshe nga sa mendohet, lidhjet historike-kulturore midis shqiptareve dhe hebrenjve ekzistojne qysh prej antikitetit. Gjurmet e ketyre lidhjeve jane ruajtur ne arkeologji, ne etnologji, ne besim e rite, ne histori e kronika dhe ne arkiva.

Sipas studiuesit te njohur shqiptar per kete ceshtje, prof. dr. Shaban Sinani, kater jane ardhjet me te medha te hebrenjve ne hapesiren shqiptare dhe te katra lidhen me periudhat me te njohura te rrezikimit te shpeshte kolektiv te hebrenjve:

Tri grupimet me te medha te hebrenjve te ardhur nga ky rajon per te gjetur shpetim ketu jane:

- 192 hebrenj te Kotorrit (1942, Mali i Zi)

- 350 hebrenj te Dalmacise (Splitit, 1942)

- 500 hebrenj te Serbise, perqendruar ne Kosove (1942)

Shqiperia shpetoi hebrenjte ne masakren e madhe te Luftes se Dyte Boterore


Vera Held u mahnit kur degjoi per Shqiperine nje vend i vogel ne Evropen Juglindore ne te cilin numri hebrenjve ishte 10 here me i larte se ckishte qene para Luftes se Dyte Boterore. Autorja nga Torontoja eshte rritur duke degjuar histori te trishtueshme nga babai i saj nje i mbijetuar i holokaustit i cili i ka treguar se si afro 35000 hebrenj ne vendlindjen e tij Hungari midis tyre dhe prinderit e tij u lidhen dhe u derguan ne kampin e famshem te Aushvicit aty ku pothuaj te gjithe u shfarosen. Ai i ka treguar asaj edhe per doktoret dhe infermieret qe e mbajten ne spital si te semure edhe pse e dinin qe ai po shtirej vetem qe te mund ti shpetonte vdekjes. Keshtu qe kur degjoi nga nje instruktor palestre me kombesi shqiptaro-kanadeze se gjate Luftes se Dyte Boterore asnje hebre nuk ishte vrare ne Shqiperi ajo u intrigua dhe vendosi te bente nje kerkim te vetin mbi kete ceshtje. Ajo qe mesoi e beri nje grua me nje mision te vecante. Une dua qe sa me shume njerez ta mesojne kete histori - thote Held e cila sapo eshte kthyer pas 11 ditesh qendrimi ne Shqiperi nje vend sa gjysma e Nova Scotia i cili ka vuajtur rreth 50 vjet nje regjim stalinist. Une dua qe ta shenoj ne harte dhe rolin e Shqiperise gjate holokaustit. Kane qene vetem rreth 200 hebrenj para luftes ne Shqiperi. Me shume se 70 e popullsise e cila ishte gjithsej 900000 jane myslimane. Ne fund te luftes Shqiperia ishte bere vendi i me shume se 2200 hebrenjve te cilet kishin ardhur nga Italia Maqedonia dhe Serbia madje edhe nga Polonia e Austria vetem qe ti shpetonin ndjekjes se nazisteve. Por nuk ishin vetem fshataret dhe fermeret ata qe u dhane strehe hebrenjve. Qeveria e atehershme i pajisi hebrenjte me pasaporta shqiptare dhe u krijoi mundesi punesimi.
Per disa historiane kjo eshte nje histori e rralle...myslimane qe shpetojne hebrenjte. Per shqiptaret. te cilet jane nje popull qe njihen per tolerancen e tyre fetare nuk ka rendesi feja aq sa Besa nje kod nderi i lashte shqiptar qe nenkupton te permbushesh nje premtim te dhene. lsquoIshte pikerisht Besa ajo qe i shpetoi hebrenjte ne Shqiperi - thote Held. lsquoKjo sepse nese ti praktikon Besen dhe tolerancen nuk i intereson askujt se cfare feje ke. Michael Shani nga Mississagua Ont. di gjithcka rreth Beses. Gjyshi i tij katolik Agostin Ciftja ia ofroi Besen nje familjeje hebrenjsh nga Maqedonia qe mori me vete ne Shqiperi kur kthehej nga nje udhetim ne Beograd. Ai po ngiste maunen plot me radio Philips me te cilat bente tregti kur pa nje burre qe qendronte ne mes te ures dhe po tundte duart i frikesuar - kujton Shani. Ky burre i cili quhej Shalon Adishes po fshihej poshte ures me gruan e tij Nina dhe vajzen e tij Sonia. Ata i kerkuan ti merrte ne makine dhe i ofruan si shperblim nje kuti te vockel prej druri e cila kishte brenda disa bizhuteri dhe pak monedha ari. Ishte shtator 1943. Ciftja nuk e dinte ne ate kohe se duke mbajtur premtimin e dhene tek ajo ure prane kufirit shqiptaro-maqedonas ai po behej nje nga ata qe historia i quan te paktet qe ndihmuan hebrenjte ne oren e tyre me te erreta. Me familjen Adishes qe fshihej ne kamionin e tij babai shqiptar i kater femijeve kaloi kufirin dhe i ftoi ata te vinin e te jetonin ne shtepine e tij ku i trajtoi si mysafire te nderuar per 9 muaj rresht 6 prej te cileve i kaluan nen hunden e armikut... Nazistet e armatosur ndodheshin gjithnje matane rruges aty ku nje oficer i larte nazist kishte marre nje apartament me qira.
Ne qershor 1944 i frikesuar per sigurine e mysafirit te tij Ciftja i shpernguli ata ne nje fshat jashte qytetit nen kujdestarine e nje mikut te tij te besuar. Ai i vizitonte nje here ne jave u sillte ushqim veshmbathje dhe u solli gjithashtu pasaporta false qe te mund ti perdornin per tu larguar nga vendi. Por ishte veprimi i fundit i Ciftes qe e ben Shanin shume krenar. Perpara se ti percillte per here te fundit gjyshi u dha kutine prej druri me bizhuterite dhe monedhat duke u thene Merri se juve do tu duhen. Ai rrezikoi jeten e tij dhe te femijeve te tij por nuk e beri per para. Ne kete pjese pak te njohur te historise ka shume tregime si i Ciftes dhe pikerisht kete do te sjelle perpara kanadezeve Held. Ajo organizon nje event ne Toronto si pjese e Javes Edukative te Holokaustit. Eventi quhet Besahellipshpetimi i hebrenjve nga shqiptaret. Ky event do te sjelle perballe familjet hebreje qe u shpetuan nga shqiptaret si dhe familjet shqiptare qe i shpetuan sigurisht ata qe jetojne ne Kanada. Pothuaj te gjithe hebrenjte u larguan nga Shqiperia pas luftes por para se komunistet te vendosnin regjimin stalinist i cili ishte nga me te egrit dhe me te izoluarit ne Evropen Lindore. Shqiptareve nuk u lejohej te udhetonin jashte vendit as te benin telefonata nderkombetare as te merrnin letra nga te huajt dmth as nga hebrenjte te cilet mund ti falenderonin meqe i shpetuan. Keshtu qe hebrenjte e kane pasur te pamundur te ruajne lidhjet me shpetimtaret e tyre. Per me shume se 50 vjet Mesut Salillari ka vrare mendjen se a do mund ta shohe serish Cucin e vogel. Cuci eshte nje nofke shqiptare qe prinderit i vune Bina Hajon vajzes trevjecare te nje cifti hebre nga Beogradi i cili arriti ne Titane ne kryeqytetin e Shqiperise ne vitin 1941 menjehere pasi Hitleri urdheroi pushtimin e Jugosllavise. Prinderit e saj Schmuel dhe Dorica kaluan disa muaj duke qendruar me Salillaret nje familje myslimane e perbere prej kater vetash. Kur cifti vendosi qe te levizte serish per arsye sigurie prinderit e familjes Kadri dhe Bexhije u ofruan te mbanin ne shtepi Binen e vogel.
Ajo qendroi me familjen time tre vjet e gjysme - thote djali i Mesutit Admiri i cili eshte nje inxhinier elektronik ne Toronto District School Board. lsquoGjyshja ime i mesoi shqip. I bleu lodra dhe i vuri emer shqiptar. Cuci luante ne lagje me femijet e tjere dhe askush nuk mund ta dallonte qe ishte e huaj. Kur pritja mbaroi ata u kthyen dhe e moren vajzen e tyre qe te ktheheshin ne Beograd. Me vone ata u shperngulen ne Izrael dhe dy familjet i humben kontaktet. Vetem ne vitin 1991 pas renies te sistemit komunist Admiri udhetoi ne Beograd qe te kerkonte Cucin dhe familjen e saj. Por nuk i gjeti. lsquoNje dite ra telefoni. Babai e hapi dhe une pashe doren qe po i dridhej dhe lotet qe po i binin ne fytyre - kujton Admiri. Ishte Schmuel Hajon qe telefononte nga Izraeli per te thene lsquofaleminderit. Shteti i Izraelit u ka dhene shume shqiptareve titullin Righteous Among Nations nderi me i madh qe mund tu behet atyre te pakteve qe ndihmuan hebrenjte ne oren e tyre me te veshtire. Emrat e tyre jane te shkruar ne Murin e Nderit te Yad Vashem muzeu memorial i Izraelit per Holokaustin ne Jeruzalem. Held i quan shqiptaret vendi i vogel qe mundej dhe vendi i vogel qe ndihmoi. Une uroj qe edhe gjysherit e mi te kishin shkuar ne Shqiperi - thote ajo - uroj qe shume e shume te tjere te mund te kishin shkuar ne Shqiperi.
Pergatiti Albano Bogdo