Menopauza: simptomat dhe pasojat



Afshe nxehtësie, djersitje gjatë natës, siklete, dhimbje trupi, emocione të pakontrolluara. Mosha e dytë e femrave nuk kalohet aq lehtë. Në këtë periudhë, gratë përballen me shumë vështirësi psikologjike dhe emocionale

Menopauza është një ngjarje fiziologjike që te femra i korrespondon fundit të ciklit menstrual dhe moshës së pjellorisë. Në menopauzë përfundon edhe aktiviteti i vezoreve. Ato nuk prodhojnë më vezë dhe estrogjene (hormonet femërore). Kjo lloj gjendje shkakton një sërë ndryshimesh te femrat. Ato variojnë sipas personit dhe mund të jenë pak a shumë të dukshme. Por jo të gjitha shenjat e shfaqura në trupin e femrës lidhen me menopauzën. Ndikojnë dhe faktorë të tjerë, siç është familja dhe gjendja sociale. Menopauza është një proces natyror, i cili herët ose vonë shfaqet në jetën e çdo gruaje. Në pjesën më të madhe të rasteve ky fenomen mbështillet me mister dhe frikë. Ka shumë femra që vetëm po ta mendojnë tmerrohen. Arsyeja? Sepse kanë dëgjuar për shqetësime fizike që lidhen me këtë periudhë dhe i tremb ideja që mund t’i vuajnë këto efekte shqetësuese. Menopauza shoqërohet me afshe nxehtësie, djersitje gjatë natës, siklete, dhimbje trupi, emocione të pakontrolluara. Mosha e dytë e femrave nuk kalohet aq lehtë. Në këtë periudhë gratë përballen me shumë vështirësi psikologjike dhe emocionale. Por cilat janë të rejat e fundit që lidhen me lehtësimin e simptomave dhe pasojat e menopauzës? Disa specialistë tregojnë se cilat janë pjesët e trupit te femra, që preken më shumë nga “fenomeni menopauzë”. “Deri në menopauzë trupi mbrohet nga ‘mburoja’ hormonale. Estrogjeni, progesteroni dhe androgjeni janë hormone që varen nga funksioni gonade (gjëndër seksuale) dhe ai mbiveshkor, të cilat veprojnë jo vetëm mbi hormonet riprodhuese, por në të gjithë organizmin femëror, skeletin, sistemin kardiovaskular, aparatin tretës, trurin. Kur funksioni gonade ndërpritet, trupi fillon të bëhet si i meshkujve, duke grumbulluar dhjamë në bark”, shpjegon një specialist. Ajo që i shqetëson më shumë ekspertët nuk është dhjami që formohet në bark, por komplikacionet e shumta që sjell menopauza. Mjekësia mendonte se e kishte zgjidhur problemin duke i zëvendësuar hormonet natyrore me ato të sintezës që organizimi nuk i prodhon më. Para pesë vitesh, një studim amerikan tregoi se terapia hormonale zëvendësuese nuk e mbron sistemin kardiovaskular, madje rrit rrezikun për një tumor të gjirit dhe patologjive kardiake. Ato që i tremben më shumë kësaj periudhe janë femrat në moshë të re. Një fakt kurioz është se kjo fazë e jetës është frikësuese vetëm në kulturën perëndimore. Në kulturat e tjera, që nuk i kushtohet një rëndësi kaq e madhe bukurisë dhe tërheqjes, menopauza nuk konsiderohet si “fillimi i fundit”, por është pikërisht shenja e një statusi social të maturuar. Për shembull, në Indi gratë që kanë arritur në periudhën e menopauzës, mund të dalin për të biseduar dhe për të pirë me burrat. Nuk duhet të mbajnë më perçe dhe të qëndrojnë të veçuara. Në Etiopi, një gruaje që është në menopauzë i lejohet të ecë në tokën e shenjtë dhe të marrë pjesë në rituale të tjera.

Menopauza është një moment ndryshimi mjaft i rëndësishëm në jetën e grave, duke u bërë shpesh një periudhë e thellë reflektimi. Gjithashtu nuk duhen lënë pas dore edhe ndjesitë që krijon në trup: për shembull afshet e nxehtësisë nuk janë sajime psikosomatike, siç besohej dikur, por simptoma të vërteta. Megjithatë, feminiliteti i një gruaje nuk venitet pas kësaj periudhe, e gjithashtu as nuk pakësohet nga ajo lloj karikature histerike dhe shkatërruese që mendohej se e përfaqësonte për shumë kohë. Për shembull, është provuar se depresioni, të cilit i janë nënshtruar disa femra, nuk ka ndodhur për shkak të ndryshimeve fiziologjike, por për probleme të tjera, që tërhiqen zvarrë gjatë gjithë jetës, ose janë tipike të moshës së dytë: mosmarrëveshjet në marrëdhënien bashkëshortore, keqkuptimet me fëmijët, prindërit, fëmijët që braktisin shtëpinë për t’u martuar, ose që shkojnë për të jetuar diku larg. Është e qartë se sa më shumë një grua të vlerësojë pozitivisht veten dhe jetën e saj, aq më lehtë do ta përballojë periudhën e lidhur me menopauzën. Natyrisht mund të shfaqen pak më tepër simptomat e origjinës fiziologjike, për shembull siç ndodh ekzaktësisht për dhimbjet e bezdisshme menstruale ose sindromën premenstruale. Është shumë e nevojshme të bëhet një ndarje mes atyre që hyjnë në menopauzë në mënyrë natyrore dhe atyre që hyjnë rastësisht, duke vijuar më pas me ndërhyrjet kirurgjikale, ekografitë, radioterapitë ose kimioterapitë. Duke e thjeshtuar në maksimum, menopauza është fundi total i menstruacioneve. Ky është një moment transformimi që mund të zgjasë nga 10 deri në 15 vjet, periudhë gjatë së cilës sistemi riprodhues femëror ndryshon gradualisht.

Në terma biologjikë, menopauza i referohet shfaqjes së ciklit të fundit që paraprihet nga premenopauza. Në këtë fazë cikli është i çrregullt për një kohë të gjatë. Pas kësaj periudhe vijon edhe çasti kritik që tregon 10-15 vitet ku vezoret ndalojnë gradualisht së prodhuari vezë dhe sasi të mëdha hormonesh. Nuk ekziston një mënyrë për të parashikuar ekzaktësisht se kur do të fillojë “makthi” i madh: ndoshta disa faktorë mund të ndikojnë mbi këtë gjendje, por studiuesit nuk janë ende të qartë, ashtu siç nuk dinë me saktësi se kur kanë hyrë në periudhën e menopauzës nënat e tyre. Ajo që duket më e mundshmja është se e gjithë kjo nxitet nga gjene individuale. Ndonjëherë mund të shfaqet një menopauzë e parakohshme para të 35-ve, ose e vonuar, pas të 52-ve. Për një diagnozë më të saktë është e këshillueshme t’i drejtoheni specialistit.

Pranimi i plotë i ndryshimeve të dukshme që trupi i femrës pëson me menopauzën mund të jetë i vlefshëm për t’iu afruar kësaj periudhe të jetës me më pak shqetësim. Mbi të gjitha duhet të bindemi se menopauza nuk është një sëmundje, e gjithashtu as një krizë, por një kalim natyror biologjik, thjesht një nga të shumtit që ndodhin në jetën e një gruaje. “Ky është një ndryshim si shumë të tjerë. Varet se sa të afta janë ta përballojnë këtë periudhë”, thotë një specialist. G.Shqip

Disa gënjeshtra lidhur me menopauzën

Dr. Adem Harxhi

Mos u besoni gënjeshtrave lidhur me jetën seksuale dhe ndryshimet që pëson trupi dhe truri i grave në menopauzë. Më poshtë do të radhis disa nga këto të pavërteta

Gruaja në menopauzë është një grua e plakur.

Kjo nuk është e vërtetë. Mosha mesatare kur grave u fillon menopauza (që do të thotë periudha kur grave u mungojnë periodat për më shumë se një vit) është 51 vjeç. Kjo moshë në ditët tona nuk konsiderohet shumë e vjetër. Gratë që kalojnë menopauzën mund të kenë, akoma, disa dhjetëra vite të lumtura dhe të shëndetshme përpara. Ka gra që hyjnë në menopauzë që në moshën 28 vjeç. Kjo quhet menopauza e parakohshme (premature) dhe shkaqet e saj, shpesh, janë të panjohura. Në këto raste, problemi mund të jetë gjenetik. Gra të tjera, hyjnë në menopauzë në moshë të herët, sepse vuajnë nga ndonjë sëmundje, ose kur i kanë hequr ovaret e tyre me operacion.

 

Gruaja në menopauzë dhjamoset?

E vërteta është se shumë gra ankohen për shtim në peshë rreth moshës së menopauzës. Por ju duhet të dini se kjo gjendje është e evitueshme. Është e vërtetë që metabolizmi i grave ngadalësohet në mesin e jetës, por edhe burrat në mesin e jetës dhjamosen. Kjo do të thotë se shkak i ngadalësimit të metabolizmit është moshimi dhe jo menopauza. Nuk ka arsye që përgjigjen pse shëndoshen, gratë ta gjejnë, menjëherë, tek menopauza ose sepse u plakën. Ato nuk duhet të dorëzohen e të thonë se kjo është menopauza dhe pleqëria. Gratë që bëjnë kujdes për dietën dhe rritin aktivitetin fizik, e kapërcejnë këtë gjendje. Ushtrimi fizik është me shumë rëndësi, sepse muskujt djegin më shumë kalori. Gratë duhet ta bëjnë këtë gjatë menopauzës dhe pas saj, dhe nuk do të shtojnë asnjë kile.

 

Çdo grua në menopauzë është depresive?

Studimet kanë treguar se shumica e grave lundrojnë nëpër menopauzë pa probleme lidhur me formën e tyre emocionale. Madje, disa gra, thonë se vitet midis 45 dhe 55 janë më të mirat e jetës së tyre. Kjo vështirësi “legjendare” e menopauzës, shpesh, shkaktohet nga afshet e nxehta dhe nga prishja e padiagnostikuar e gjumit. Arsye të tjera për këtë gjendje janë efektet anësore të barnave që përdorin dhe problemet e tiroides që nuk diagnostikohen. Stresi, gjithashtu, prish gjendjen emocionale. Në mesin e jetës, shumë grave u duhet të merren me fëmijët e tyre adoleshentë dhe me prindërit e tyre të plakur. Ato bëjnë përpjekje të mëdha për të mbajtur vendin e punës në ekonominë e sotme të vështirë. Shpesh, të gjitha këto faktorë kombinohen bashkë.

Është e vërtetë që jeta e disa grave të ngjajë me një makinë që ecën nëpër një rrugë gjithë gropa dhe ato të vuajnë nga depresioni klinik kur janë në menopauzë. Kjo ndodh, sepse gjendja e tyre emocionale është, veçanërisht, e ndjeshme, prej ndryshimeve hormonale që po kalojnë. Gratë që nuk ndjehen mirë psiko-emocionalisht, dhe kur kjo u zgjat më shumë se dy javë dhe u prish aftësitë për të funksionuar normalisht në shtëpi ose punë, duhet të shkojnë tek doktori. Vetëm një doktor i aftë do të gjejë se çfarë po ndodh me këto gra.

 

 

Menopauza prish lëkurën e gruas?

Është e vërtetë që lëkura e grave, gradualisht, bëhet më fragile pas menopauzës. Por, duhet të dihet se dëmtimet që vihen re në lëkurën e grave në menopauzë, ndodhin më shumë kur kombinohet ekspozimi në diell me tymosjen e duhanit. Për këtë, padyshim, ka edhe arsye gjenetike. Që gratë të binden për këtë, le të shikojnë dëmtimet që shkakton dielli në ato pjesë të trupit që zakonisht qëndrojnë të zbuluara. Tymosja e duhanit bën që të shfaqen rrudhat. Në disa studime, gratë që kanë tymosur duhan për kohë të gjatë, duken disa dhjetëvjeçarë më të moshuara nga shoqet e tyre që nuk kanë tymosur duhan. Kush dëshiron ta mbajë lëkurën në formë, duhet të përdorë gjithmonë mbrojtësit nga dielli dhe po qe se tymos ta flakë këtë zakon sa më shpejt. Mjeku dermatolog do t’i ndihmojë gratë të zbatojnë një regjim kompleks pastrimi dhe mosturizimi, që i shkon tipit të lëkurës së tyre.

 

Jeta seksuale e gruas merr fund në menopauzë?

Gratë e të gjitha moshave, zakonisht, ankohen për probleme seksuale. Në anketimet dhe pyetje që më bëjnë gratë e vajzat në blogun seksologu.com, vihet re se rreth një e treta e grave nga 18 deri 59 vjeç, ankohen se kanë humbur dëshirën për seks. E vërteta është se dëshira për seks nuk varet vetëm nga hormonet. Ajo varet nga kualiteti i marrëdhënieve, nga zakonet me të cilat janë rritur, si ndjehen me trupin e tyre, nga sasia e streseve që kanë kaluar gjatë jetës, madje, edhe nga mënyra si flenë. Është e vërtetë që grave mund t’u duhet më shumë kohë dhe më shumë stimul që të arrijnë eksitimin seksual (kështu është edhe për burrat në mes të jetës). Tharja vaginale mund të jetë shumë problematike për gratë e kësaj moshe, por përdorimi i një lubrifikanti të mirë, ndihmon shumë.

 

Menopauza për çdo grua është një mizerie e vërtetë?

Në të vërtetë, ka shumë mënyra të ndryshme që menopauza e prek jetën e një gruaje. Rreth ¾ e grave provojnë afshet e nxehta. Kjo është simptoma më e zakonshme e menopauzës. Por, duhet thënë, se vetëm fare pak gra ankohen se afshet e nxehta janë aq shqetësuese, sa u prishin jetën e përditshme. Shumë gra janë të kënaqura me këtë periudhë jetësore dhe thonë se e gëzojnë më shumë seksin tani. Kjo ndodh ngaqë ato nuk shqetësohen se mund të mbeten shtatzëna. Mënyra si gratë ndjehen gjatë menopauzës, reflekton mënyrën si ato e ndjejnë gjendjen e tyre jetësore. Kur gratë janë të kënaqura me jetën që bëjnë, edhe vitet e menopauzës do t’i kalojnë pa problem të mëdha. Kur nuk ndodh kështu, një terapist duhet të merret me këto gra, që t’u mësojë si duhet ta trajtojnë jetën e tyre.

 

Të gjitha gratë duhet të mjekohen me hormone?

Edhe pse jetojmë në ditët e lulëzimit të terapisë hormonale, kur shumica e doktorëve besojnë se marrja e estrogjenit prevenon sëmundjet e zemrës dhe demencien, shumica e grave që hyjnë në menopauzë, natyralisht, nuk marrin terapi hormonale. Madje, edhe ato që e fillojnë e lënë pas një viti. Pse? Sepse nuk u pëlqejnë efektet anësore që ka terapia hormonale. Tani, gjithnjë e më pak gra, marrin hormone. Kjo ndodh sepse doktorët dinë më shumë për rreziqet e mundshme të terapisë hormonale. Ata dinë se këto hormone kanë rritur rrezikun për kancerin e gjirit dhe për problemet kardiovaskulare. Sot, doktorët gjykojnë ndryshe për gra të ndryshme. Kur një gruaja hyn në menopauzë shumë herët, për arsye të një sëmundjeje ose një operacioni, doktori këshillon të merren hormone deri sa gruaja të arrijë moshën e menopauzës natyrale. Gratë që hyjnë në menopauzë në mënyrë natyrale, por që provojnë afshe të nxehta të padurueshme, që i bëjnë të paafta për punë, bëjnë mirë të bisedojnë me doktorin. Doktori dhe gruaja do të vendosin në se duhet filluar terapia hormonale. Kjo do të bëhet duke u bazuar në historinë mjekësore të gruas. Kur një grua vendos të marrë hormone, këshilla më e mirë që mund t’i bëhet është: Të marrë hormonin në dozën më të vogël që është efektive dhe për një periudhë kohe mundësisht sa më të shkurtër.

 

Terapia hormonale natyrale është më e mira?

Gratë mund të kenë dëgjuar shumë për hormonet “bioidentike”, për të cilat thuhet se janë më të sigurta. Pavarësisht si quhen, ato janë, gjithashtu, barna. Gratë nuk duhet të gënjehen nga ekzagjerimet. “Bioidentike” është një term marketing dhe jo një term shkencor. Ky term u referohet dy tipave të ndryshme të hormoneve. Një grup barnash është i aprovuar dhe i provuar. Kjo do të thotë se këto hormone u janë nënshtruar kontrolleve klinike që lidhen me sasinë dhe efektivitetin e tyre. Përbërja e këtyre barnave të aprovuara vepron njësoj si kimikatet e vetë trupit dhe shumë doktorë mendojnë se këto janë zgjedhja më e mirë. Grupi i dytë i barnave bioidentike nuk është i aprovuar. Këto përgatiten në farmacitë dhe dozat nuk përcaktohen në bazë të testeve shkencore në gjak dhe urinë. Sido që të jetë edhe këto barna mund të ndihmojnë. Këshilla ime është: Mos merrni asnjë hormon, për të cilin doktori juaj nuk e ka ndezur dritën jeshile. Vetëm kështu gratë do ta kalojnë menopauzën pa telashe. /g. shekulli