Poezia e Migjenit





Poezia e Migjenit, nje poezi novatore, u be shprehese e fuqishme e pakenaqesise ndaj realitetit, e urrejtjes ndaj dhunes dhe shfrytezimit, ndaj mashtrimit politik, shoqeror dhe hipokrizise. Duke shperthyer drejtperdrejt nga jeta e gjalle ajo pasqyroi boten shqiptare ne vitet '30 me protestat, dhembjet, enderrat dhe shpresat per te ardhmen.
Vellimin e tij "Vargjet e lira" (1936) Migjeni e hapte me vjershen "Parathenia e parathenieve" ku shperthente gezimi i tij se shekulli ka nisur te clirohet prej skllaverise shpirterore. Lajtmotivi i kesaj vjershe e cila eshte nje sinteze e mendimit revolucionar te Migjenit, eshte vargu: "Perdite prendojne Zotat", Njeriu po hipen ne majen e fronit, po behet zot i jetes, i tokes se tij, i vetvetes dhe nuk do t'u perulet me "idhujve".
Pas kesaj vjershat e veta Migjeni i ka ndare ne gjashte cikle: "Kanget e ringjalljes", "Kanget e mjerimit", "Kanget e perendimit", "Kanget me vete", "Kanget e rinise" dhe "Kanget e fundit".
Ne ciklin e pare bejne pjese pese nga vjershat me te mira te Migjenit. Filli qe i bashkon keto vepra, eshte gezimi per lindjen e "Njeriut te Ri", prej atyre te varferve te rritur ne mjerim, te cilet jane ngritur ne luftera te reja, qe te mos humbin me ne lojen e pergjakte te historise, te mos jene me skllever te titajve te terbuar, por zot te vetes e te nje bote te re, ku njeriu te jete i lire dhe askush te mos e shkele personalitetin e tij. Keto luftera nuk jane grabitqare e as per te siguruar privilegje te reja, si ato te hershmet, por jane luftera te reja, sic i quan poeti kryengrites. Ne kete cikel kemi edhe protesten ndaj gjendjes se rende te shoqerise shqiptare, ndaj gjithe forcave konservatore, qe e mbajne ne vend ate, dhe shperthimin e entuziazmit per lindjen e "Njeriut", i cili do ta drejtoje kombin drejt nje agimi te ri. Ne kete cikel jeton edhe ideja se vetem ne liri mund te shperthejne energjite dhe aftesite njerezore. Ne gjithe ndryshimet, permbysjen e botes se vjeter dhe krijimin e botes se re, poeti njeh si protagoniste rinine. Ajo eshte me e pastra, me e bukura pjese e shoqerise, ku ai var shpresat, besimin per fitoret e ardhme, per triumfin e idealit per nje jete te re:

Rini, thueja kanges ma te bukur qe di!
Thueja kanges sate, qe te vlon ne gji.
Nxirre gezimin tand, te shpertheje me vrull.
Mos e freno kangen! Le te marri udhe.
(Kanga e rinise)

poeti eshte i bindur se asgje s'mund ta pengoje me lulezimin e lirise, ku do te shpertheje hovshem gjithe ato kenge, qe ende i flene ne shpirt. Kjo eshte intuita e poetit, i cili ka aftesine ta ndjeje i pari rrezen e ngrohte te Diellit te jetes se re:

Por a do te vije dita kanget me u zgjue
Apo ndoshta shekujt me ne prape po tallen
Jo, Jo! Se liria filloi me lulzue
Dhe e ndjej nga Dielli (alegorik) valen.

Per identifikimin e figures Diell ka pasur disa perpjekje per ta zberthyer e konkretizuar. Por ato vetem se e kane vulgarizuar perceptimin poetik te poetit. Mjafton te mbetemi ne simboliken e tij dhe ajo thte gjithcka. Ai ia ndien rezatimin botes se re, shoqerise se re, e cila do te jete e ngrohte dhe e ndritshme si dielli dhe si ai do te mund te gjalleroje, te zgjoje te rilinde gjithcka qe qendon ende e ndrojtur, e pergjumur ne erresire. Thirrja qe Migjeni i drejtonte Rinise, ne kete vjershe ishte kuptimplote, optimiste dhe teper e ngrohte, intime dhe romantike:

Thueja, kanges, Rini! Thueja kanges gezimplote!
Qeshu Rini! Qeshu! Bota asht'e jote!

Cikli i dyte i "Vargjeve te lira" nis me "Poemen e mjerimit", kryeveper poetike e Migjenit dhe nje prej krijimeve me te bukur te poezise shqiptare. Poema ka nje konceptim e trajtim origjinal. Ne fillim poeti sjell figuren e mjerimit te konkretizuar neper dhjetera motive jetesore. Dhe se bashku me fytyren tragjike te mjerimit ne jeten shqiptare, vjen edhe dhembja, dhembja e poetit dhe dhembja qe mbyt cdo shoqeri te ngritur mbi dhunen. Kjo dhembje e thelle perfundon ne protesten ndaj rendit shoqeror qe e krijon mjerimin, dhe ne ironi dhe sarkazem ndaj fese, e cila s'arrit ta ndryshoje kete pamje tragjike, megjithe lutjet e meshirat mijevjecare. Pas kesaj poeti konkludon:

Mjerimi s'do meshire, por don vetem te drejte!

I gjithe cikli pavaresisht nga dhembja e thelle dhe pamja tragjike qe krijohet ka tone optimiste, sepse nuk kemi te bejme me nje dhembje mbytese, por me dhembje krenare, te cilat sipas poetit, koha do te dije t'i qetesoje.
Ne kete cikel poeti na jep per here te pare me shume art figuren e punetorit qe shfrytezohet kafsherisht ose endet i papune, duke thelluar keshtu pamjen tragjike te mjerimit.
Gjithashtu ne kete cikel ai trajton edhe temen antifetare ku demaskon institucionet fetare, si bashkefajtore te asaj shoqerie qe pjell mjerimin. Ne ciklin e trete "Kanget e prendimit", Migjeni, sjell pamjen e Evropes kapitaliste para Luftes se Dyte Boterore, ku plaget e tmerrshme shoqerore dhe krizen ekonomike perpiqen t'i mbulojne me pseudoart, me vepra e filma sentimentale qe e vishnin me ngjyra artificiale lumturie dramen shoqerore e politike. Po pertej kesaj cipe te neveritshme poeti sheh boten e rende te shtellungave te tymit e te avujve, te djerses e gjakut. Ne te dy vjershat e ketij cikli poeti sjell imazhin e nje bote sonambul qe po rreshqet drejt gremines se shkaterrimit, drejt luftes. Kjo bote e zhytur ne mjergull ende s'po e kupton se po i pregatisin nje tragjedi te re. Per t'u orientuar ne kete bote te dehur, poeti kthehet nga bota punetore e uzinave me thirrjen poetike:

Le te degjojme kangen qe mshtillet ne shllung
Avull, ne pika djerse,

Si vazhdim i ketij mendimi poetik, autori duke dashur qe vellimi i tij te kete nje kompozicion kuptimplote, vendos vjershen "Kange me vete" ku ai sjell me konkret imazhin e luftes se ardhme me shkaktarin e vertete te saj, fashizmin, qe po hyn si hajn edhe ne Ballkan.
Menjehere pas kesaj vjen cikli "Kanget e Rinise", qe se bashku me ciklin "Kanget e fundit" jane me intime, me shprehes te shpirtit te poetit, te vuajtjeve, deshirave, pasioneve te tij.
Te "Kanget e rinise" ben pjese vjersha "Ekstaze pranverore", qe se bashku me kenget e ringjalljes dhe "Sonet Pranveror", jane krijimet me pasionante, me optimiste e me me ndjenje te poezise migjeniane. Aty ndihet thelle himni i triunfit te nje bote te re, qe do te jete gjalleruese si nje pranvere. A do te arrije poeti t'a shijoje kete pranvere? Parandjenja e nje vdekjeje qe po i afrohet, i jep dhembje poetit qe, ndoshta, s'ka per ta pare kete bote te re. Por gezimi i triumfit te saj eshte kaq i madh sa dhembja vjen ne permasa reale e jo ne trajten e pesimizmit.
Te keto dy cikle jeton edhe dashuria e poetit, e cila sjell imazhin e bukur te nje dashurie rinore, ku eshte shkrire pasioni per vajzen, deshira per te shijuar gjithcka te bukur, si dhe dashuria per krijimin e jeten ne pergjithesi.
Ne tete vjershat e fundit, qe i jane shtuar vellimit me vone ndihet edhe trishtimi, dhembja dhe pesimizmi i poetit, qe e sheh se si po i fiket pak nga pak jeta. Por ato nuk e rendojne gjendjen shpirterore te lexuesit, sepse jane te natyrshme dhe njerezore.
Ne disa vjersha "Rezignata", "Trajtat e mbinjeriut" etj. Migjeni trajton motive filozofike rreth kuptimit te ekzistences se njeriut, te jetes, te veteflijimit per te ardhmen e shoqerise, te botes etj. Trajtimi i ketyre ideve eshte pak i mjegulluar, sidomos kur poeti sjell edhe mbinjeriun, qe mendohet se eshte nocion qe ka evoluar, ne krahasim me kuptimin qe i pati dhene krijuesi i tij Nicja. Mbinjeriu i Migjenit, nuk eshte perbuzesi i vegjelise. Ai eshte nje figure, qe merr persiper te udheheqe masat drejt nje bote te re, ku te kete kuptimin e vertete edhe sakrifikimi edhe ekzistenca, edhe dashuria, pra, te marre nje kuptim te ri jeta. Mendimi ne keto vjersha vjen i turbullt dhe le shteg per t'u interpretuar ne menyra te ndryshme, por ato kane dicka te perbashket, optimizmin, dashurine per njeriun, dashurine per te rene, per te bukuren.







Proza e Migjenit



Problematika, qe trajtoi Migjeni ne tregimet e ne skicat, ishte ajo qe trajtohej ne publicistiken dhe ne prozen perparimtare te kohes. Ndryshimi qendron ne zberthimet e thella dhe pergjithesimet e medha te Migjenit, ne krijimet me nje nivel shume te larte artistik. Me Migjenin tregimi i realizmit kritik shqiptar njohu kulmin e tij. Tregimet "A don qymyr zotni?", "Studenti ne shtepi", "Te celen arkapijat", "Historia e njenes nga ato", "Qershijat", "Buken tone te perditshme falna sot", ne te cilat pasqyrohet jeta e fshatit dhe qytetit shqiptar ne problemet me thelbesore dhe dramatike te saj, qendrojne perkrah poezise se tij me te mire. Migjeni eshte krijuesi i vetem i letersise sone te se kaluares qe u shfaq me te njejten force artistike si ne poezi ashtu edhe ne prozen e shkurter. Me tregimin e tij ne letersine shqiptare motivohet per here te pare plotesisht ne art problemi i shkaterrimit te personalitetit te njeriut ne kushtet e nje shoqerie despotike. Ne tregimet e skicat, ashtu si edhe ne poezite e tij rrihet vazhdimisht ideja se jeta shpirterore kushtezohet nga jeta materiale, se vlerat shpirterore e morale shkaterrohen ne kushtet e mjerimit e vuajtjeve te shumta te jetes se shtresave te varfera. Me dhembje e revolte ai tregon se si dinjiteti legjendar i malesorit, nderi i malesores, dhe i qytetares se varfer kane marre fund ne luften per ekzistence ne veshtiresine per t'i siguruar femijes nje cope buke a per ta shpetuar nga vdekja.
Ne krijimtarine e tij Migjeni shprehu bindjen se perderisa te mos permbyseshin idhujt e jetes se vjeter, gjithcka, ne jeten e qytetit dhe te fshatit do te mbetej ne gjendjen ekzistuese, ne mjerim dhe varferi. Ne prozen e tij mjerimi, uria, konservatorizmi, patriarkalizmi, degjenerimi, kane nje burim: shtypjen dhe shfrytezimin, qe mbrohen me ligj nga rendi ne fuqi. Ky qendrim ndaj realitetit, i cili ishte nje kundervenie edhe ndaj krijimeve te autoreve konservatore, jepet nepermjet nje konflikti te fuqishem, dramatik. Ne kete proze kemi nje ekuilibrim ndermjet shperthimit lirik te emocioneve dhe veprimit dramatik e perdorimit mjeshteror te fjales. Ai shkroi me dashuri e pikellim per ata njerez, qe e shkonin jeten ne kthetrat e mjerimit, kurse per shkaktaret e vertete te kesaj gjendjeje ai derdhi urrejtjen dhe perbuzjen. Migjeni e trajtoi vesin ne prozen e tij si dukuri te nje jete qe brehej nga kontradiktat e thella dhe jo mbi bazen e instiktit, ndaj ai arriti te sjelle ne letersine tone pergjithesime te rendesishme ideoartistike.
Personazhi i prozes se Migjenit eshte punetori i papune, malesori qe i ka harruar hynite e tij dhe i pergjerohet kokrres se misrit, nena qe mallekon pjellen e vet e qe detyrohet te shese vetvehten, e reja dhe i riu te cileve jeta patriarkale, me ligje e norma mesjetare, u than ndjenjat, shpresat dhe endrrat rinore. Ne tregimin e tij Migjeni trajtoi problemet me te rendesishme te kohes dhe u be shprehes i kontradiktave te saj.
Personazhet e tij jane tipizme te plota te nje shtrese te caktuar te shoqerise se kohes. Ai nuk i pershkruan ato, por i krijon me ane te zberthimeve te thella psikologjike, nepermjet detajeve. Personazheve te tilla si malesorja ("A don qymyr zotni"), Nushi dhe Agla ("Studenti ne shtepi"), ose Bakalli ("Te celen arkapijet") e Kola ("Buken tone te perditshme falna sot"), jane dhene me force te rralle artistike.
Pjesen me te madhe te krijimtarise ne proze te Migjenit e zene skica dhe fejtoni. Ne keto krijime te rendesishme realiteti eshte pasqyruar me shume larmi dhe mjeshteri artistike. Ne prozen satirike te tij Migjeni here kalon ne trajtim konkret te problemit te mjerimit, papunesise, te mohimit te meshires kristiane e artit per art. ( Nje refren i qytetit tim, Molle e ndalueme, Ne kishe, Luli i vocerr, Zoti te dhashte, Programi i nje reviste, Legjenda e misrit, Bukuria qe vret, etj.), here ne trajtim te pergjithshem ne formen e nje eseje filozofike te problemeve te dinjitetit te njeriut, te se ardhmes se vendit, te ushtrimit te dhunes per te mposhtur personalitetin e njeriut te thjeshte etj, (Sokrat i vuejtun apo derr i kenaqun, Ne me Krishtin, Perralle abisine, Gjysem ose italian, Mesim gjeografie etj.
Ne vepren e tij jeta paraqitet lakuriq, me gjithe shemtimin e saj dhe ai gjithnje deperton me art ne kuptimin e kesaj te vertete. Ne skicat migjeniane ka nje galeri te tere portretesh. Shume autore te brezit te tij e trajtuan me mjeshteri skicen dhe prozen satirike, por tek asnje ajo nuk eshte aq unike dhe origjinale, e thelle e artistike sa te Migjeni. Ne prozen e tij Migjeni e mohon realitetin e kohes, gjithcka te keqe, pa mohuar mundesine e permiresimit te saj. Ai mohon shfrytezimin, luften imperialiste, konceptin patriarkal, vesin, shfrytezimin e njeriut, po jo njeriun, mohon deri ne fund anet e shemtuara te jetes, por jo jeten. Mohimi i tij nuk ushqen pesimizmin, cinizmin, depresionin, prandaj krijimtaria e tij mbetet gjithmone e re. Tregimi i tij karakterizohet nga sinteza e mendimit, shqetesimi qytetar dhe psikologjia e thelle e personazheve. Kurse te skicat ku ka pasuri motivesh, Migjeni e shtjellon idene me ane te te nje monologu dramatik te fuqishem, i cili nis gjithnje me ironi dhe perfundon me sarkazem dhe revolte. Ky monolog u perdor edhe nga autore te tjere te viteve '30, sidomos Nonda Bulka, po te Migjeni ai eshte me i natyrshem e me i thelle.
Ne krijimtarine e Migjenit kufijte midis skices e tregimit shpesh humbasin. Forma origjinale e mendimit te tij, ironia e sarkazma therese e sidomos monologu dramatik, behen te skicat shprehese te konflikteve te rendesishme shoqerore e politike te kohes. Prandaj mjaft nga skicat, ku ka edhe portrete te realizuara, eshte veshtire t'i dallosh nga tregimi.
Duke krahasuar tregimet e Kutelit, Koliqit, me ato te Migjenit, shohim se i pari ka njefare adhurimi mistik per te kaluaren, shpreh pakenaqesine per realitetin ekzistues dhe beson se e ardhmja do te sjelle dicka te mire, i dyti nuk i kundervihet realitetit, por perpiqet ta riparoje ate dhe te harmonizohet aty, kurse Migjeni e mohon te kaluaren dhe te tashmen ne emer te se ardhmes, te cilen kerkon t'ia rrembeje me force kohes.
Tregimi i Migjenit eshte satira e mprehte e nje poeti, qe shperthen me nje proteste nga me te fuqishmet e letersise sone te tradites. Ndaj, ndersa Kuteli eshte nje prozator i shquar, i talentuar i thelle, e Koliqi nje prozator i kulturuar, Migjeni eshte novator. Ai veshtroi thelle ne shoqerine e kohes dhe pasqyroi ate, duke e gjykuar dhe denuar rrepte, ne emer te nje te ardhmeje me te bukur, pavaresisht se ajo na shfaqet e turbullt e simbolike. Migjeni ne proze na shfaqet si shkrimtar i formuar i realizmit kritik. Me krijimet e Migjenit, per here te pare ne proze shohim thelbin tragjik te botes shqiptare dhe tregimi shqiptar arriti nivelin ideoartistik dhe shumllojshmerine problematike te poezise sone. Tregimi i tij, bashke me ate te Kutelit, shenojne nje periudhe pjekurie te letersise sone, sepse individi filloi te veshtrohej gjithnje e me gjere ne nje raport te percaktuar me jeten politiko-shoqerore.
 

Poema e Mjerimit



Kafshate qe s'kaperdihet asht, or vlla, mjerimi,
kafshate qe te mbete ne fyt edhe te ze trishtimi
kur shef ftyra te zbeta edhe sy te jeshilta
qe te shikojne si hije dhe shtrijne duert e mpita
edhe ashtu te shtrime mbrapa teje mbesin
te tane jeten e vet derisa te vdesin.
E mbi ta n'ajri, si ne qesendi,
therin qiellen kryqat e minaret e ngurta,
profetent dhe shejtent ne fushqeta te shumngjyrta shkelqejne.
E mjerimi mirfilli ndien tradhti.
Mjerimi ka vulen e vet te shemtueme;
asht e neveritshme, e keqe, e turpshme;
balli qe e ka, syt qe e shprehin,
buzet qe me kot mundohen ta mshefin
jane femite e padijes e flite e perbuzjes,
te mbetunat e flliqta rreth e perqark tryezes
mbi te cilen hangri darken nje qen e pamshirshem
me bark shekulluer, gjithmon i pangishem.
Mjerimi s'ka fat. Por ka vetem zhele,
zhele fund e maje, flamujt e nje shprese
te shkyme dhe te coptuem me te dalun bese.
Mjerimi terbohet ne dashuni epshore.
Neper skaje t'errta, bashke me qej, mij, mica,
mbi pecat e mykta, te qelbta, te ndyta, te lagta
lakuriqen mishnat, si zhange; te verdhe e pisa;
kaperthehen ndjenjat me fuqi shtazore,
kafshojne, perpijne, thithen, puthen buzet e ndragta
edhe shuhet uja, dhe fashitet etja
n'epshin kaperthyes, kur mbytet vetvetja.
Dhe aty zajne fillin te marret, sherbtoret dhe lypsat
qe neser do linden me na i mbushe rrugat.
Mjerimi ne dritzen e synit te kerthini
dridhet posi flaka e mekun qirini
nen tavan te tymuem dhe plot merimanga,
ku hije njerzish dridhen nder mure plot danga,
ku foshnja e smueme qan si shpirt' i keq
tu' nduke gjite e shterruna te se zezes ame,
e kjo prap shtazane, mallkon zot e dreq,
mallkon frytn e vet, mallkon barrn e rande.
Foshnj' e saj nuk qesh, por vetem lengon,
e ama s'e don, por vetem mallkon.
Vall sa i trishtueshem asht djepi i skamit
ku foshnjen perkundin lott edhe te fshamit!
Mjerimi rrit femin ne hijen e shtepive
te nalta, ku nuk mrrin zani i lypsis,
ku nuk mund t'u prishet qetsia zotnive
kur bashke me zoja flejne ne shtretent e lumnis.


Mjerimi pjek femin para se te burrnohet;
don ta msoje t'i iki grushtit q'i kercnohet,
atij grusht qe ne gjume e shterngon per fytit
kur fillojne kllapite e etheve prej unit
dhe fytyren e femis e mblon hij' e vdekjes,
nje stoli e kobshme ne vend te buzqeshjes.
Nje fryt kurse piqet dihet se ku shkon
qashtu edhe femia ne bark te dheut mbaron.
Mjerimi punon, punon dit e nate
tu' i vlue djersa ne gjoks edhe ne balle,
tue u zhigatun deri ne gjuje ne balte
e prap zorret nga uja i bahen pale-pale.



Shperblim qesharak! Per qindenje afsh
ne dite vetem: leke tre-kater dhe "marsh!".
Mjerimi kaiher' i ka faqet e lustrueme,
buzet e pezmatueme, mollzat e ngjyrueme,
trupin permendore e nje tregtis se ndyte,
qe asht i gjikuem te bije ne shtrat te vet i dyte;
dhe per at sherbim ka per te marre do franga
nder carcafe, nder fetyra dhe ne ndergjegje danga.
Mjerimi gjithashtu len dhe ne trashigim
jo vec neper banka dhe ne gja te patundshme,
por eshtnat e shtrembta e ne gjoks ndoj dhimbe,
mund qe te len kujtim diten e dikurshme
kur pullaz' i shtepis u shemb edhe ra
nga kalbsin' e kohes, nga pesha e qiellit,
kur mbi gjithcka u ndi nje i tmerrshmi za
plot mallkim dhe lutje si nga fund i ferrit,
ish zan' i njeriut qe vdiste nen tra.
Keshtu nen kambe te rande te zotit t'egersuem
thote prifti vdes ai qe con jete te dhunuem.
Dhe me keto kujtime, ksi lloj fatkeqesinash
mbushet got' e helmit ne trashigim brezninash.
Mjerimi ka moter ngushulluese goten.
Ne pijetore te qelbta, prane tryezes plot zdrale
te neveritshme, shpirti me etje derdh goten
ne fyt per me harrue nandhetenand' halle.
E gota e turbull, gota satanike
tu' e ledhatue e pickon si gjarpni
dhe kur bie njeriu, si gruni nga drapni,
nen tryeze qan-qeshet ne forme tragjikomike.
Te gjitha hallet skami ne gote i mbyt
kur njeqind i derdh nje nga nje ne fyt.
Mjerimi ndez deshirat si hyjet errsina
dhe bajne tym si hejt q'i ban shkrum shkreptima.
Mjerimi s'ka gezim, por ka vetem dhimba,
dhimba paduruese qe te bajne te cmendesh,
qe t'apin litarin te shkojsh fill' e te varesh
ose bahe fli e mjere e paragrafesh.
Mjerimi s'don mshire. Por don vetem te drejt!
Mshire? Bije bastardhe e etenve dinake,
te cilt ne mnyre pompoze posi farisejt
i bijne lodertines me ndjejt dhelparak
tu' ia leshue lypsiti nje grosh te holl' ne shplake.
Mjerimi asht nje njolle e pashlyeme
ne balle te njerzimit qe kalon neper shekuj.
Dhe ket njolle kurr nuk asht e mundshme
ta shlyejne pacavrat qe zune myk nder tempuj.


Lutje


Te lutem, o perendi,
per nje simfoni
me tinguj t'argjante
e akorde t'arte.


Te lutem, o perendi,
per nje simfoni
plot dashuni
te nxehte si te vasha gjite
kur vlojne ndijesite.


Te lutem, o perendi
per nje simfoni
te defrej ne lumni
t'u u perkunde n'ani
te bukur t'andrrimeve
te kalter, ku te fantazmeve
buzet me terheqin zjarrte
e me digjen syt e flakte.


Te lutem, o perendi,
per nje simfoni
e kurr, e kurr ma mos te zgjohemi.
 

Nen Flamujt e Melankonise


Ne vendin tone
kudo valojne
flamujt e nje melankolie
te trishtueshme...
... dhe askush s'mund te thote
se ketu rron
nje popull qe nderton
dicka te re.
Aty ketu ne hijet
e flamujve
mund te shifet
nje mund, nje perpjekje
e madhe permbi vdekje
per te pjelle dicka te madhe,
per te qite ne drite nje xhind!
Por, (o ironi)
nga ajo perpjekje lind
vetem nje mi.
Dhe keshtu kjo komedi
na plas dellin e gazit,
nsa prej marazit
pelcasim.
Ne prakun e cdo banese
ku ka ndoj shenj jetese
valon nga nje flamur
melankolie te trishtueshme



Vuejtja


Ka do dit
qe po shof fare mire
se si nga vuejtja syt po me madhohen,
neper ball dhe ftyre rrudhat po me shtohen
e si buzqeshja m'asht e hidhun...
... dhe po ndij
se si mengjeset e mia
nuk jane ma mengjese hovi e pune,
as ndertimi, por te shtymt dita me dite
e nje jete qe s'durohet.
Dalngadale po shof
si jeta nje nga nje
secilin ndjesi
me tradhti
po ma vulos
dhe s'po me mbete asgja
qe me u nda
si shej gezimi,
perpara
nuk e dishe, ojete,
se kaq i tmerrte
asht grushti i yt
qe mbyt
pa meshire.
Por kot
ne pasqyre po shof
se si nga vuejtja syt po me madhohen
neper balle dhe ne ftyre rrudhat po me shtohen,
dhe shpejt do te bahem
flamur i vjetruem
i rreckuem
nderluftat e jetes.

 

Balade Qytetese


Mbrame
qiella dhe hyjt e vrame
nje ngjarje te trishtueme pane:
Hije... jo! por nje grue
me ftyre te zbete edhe me sy
te zez si jeta e saj,
me buzen te vyshkuna ne vaj,
me plage ne gjoks e stolisun
me veshje dhe me shpirt te grisun,
me hije grueje,
nje kens keso bote,
nje fantom uje
vallzonte valle ne rruge te madhe.
Dy hapa para, dy hapa mbrapa
me kambe te zbathun,
me zemer te plasun.
Dy hapa djathtas, dy hapa majtas,
me floke te thime,
me ndjesi te ngrime.
(Dikur,
kur gjit' e saj me kreni
shpertheheshin n'arome,
kur ish e njome
atehere e dashunojshin shum zotni.
E sot?)
Jeta e saj asht kjo vall' e cmendun
ne rrugat e qytetit tone,
nje jeten e fikun, nje jete e shterun,
shpin i molisun, zemer e therun,
nje za vorri, nje jehone
qe vallzon naten vone
neper rrugat e qyteti tone.



Lagja e Varfun


Krahet e zez te nje nate pa fund
e varrosen lagjen prane,
drite, jete, gjallsi askund,
vetem errsine e skam.

U harrue jeta e dites
nder shtresat e nates, e pagja
u derdh nga parzm' e errsines...
n'andrra perkundet lagja.

Njerzit nder shtepia flejne
me gjoksa te lakurte e te thate
e grate... femi po u lejne
pa ushqim ne gji, pa fat,

Pushojne gjymtyrt e shkallmueme
ne punen e dites se kalueme,
sherohen trute e helmueme
ne gjumin e nates s'adhrueme.

Vec zemrat e njerzve te lanun
me te rektunt prralla rrfejne:
mbi barrat e jetes se namun
qe shpirt dhe korriz thejne.

Prralla mbi femij rrugaca
barkjashte e me hunde te ndyta,
qe dore shtrijne me vjedhe, me lype
e ngihen me fjale te ndyta.

Prralla mbi varza te fyeme
me faqe e me buze te thithna.
Prralla mbi djelm, me te thyeme
shprese, ne burg me duer te lidhna,

te cilt neser para gjyqit
per delikt do te pergjegjin,
vetem dreqit e hyllit
te gjith fajet tash ua mbshtesin.

Keshtu lagj' e varfun peshprite
dhe errsines hallet tregon.
Nje gjel i undshem, me drite
te hanes i rrejtun, kendon.

Hesht! or gjel kryengrites,
i lagjes se varfun. Ketu
nuk zbardh per ty drita e drites.
i gjikuem je me ngordhe n'u.
 

Kanga e Dhimbes Krenare


0 dhimbe krenare e shpirtit qe vuen
dhe shperthen nder vargjet e lira...
A deshte, vall, per t'u ngushlluem
tu' e stolise boten me xhevahira?

0 dhimbe krenare nder vargjet e lira,
qe kumbojne me tinguj te sinqerte...
Vall, a do te prekish kend nder ndijesina?
Apo do vdesish si vdes gjethi ne vjeshte?

0 kange e deje e dhimbes krenare...
Mos pusho kurr! Por bashke me vaje,
si dy binjake kendoni mjerimin
se koha do t'ju bije ngushllimin.


Vjeshta ne Parakalim


Vjeshte ne natyre dhe vjeshte nder ftyra tona,
Afshon ere e mekun, lengon i zymte dielli,
lengon shpirt' i smum nder krahnore tona,
dridhet jet' e vyshkun nder gemba te nje plepi.

Ngjyret e verdha lozin ne vallen e fundme
(deshire e marre e gjethve qe nje nga nje vdesin!)
Gezimet, andjet tona, deshirat e fundme
neper balta te vjeshtes nje nga nje po shkelin.

Nje lis pasqyrohet ne lotin e qiellit,
tundet dhe pergjaket ne pasion te viganit:
"Jete! Jete une due!" - e fryme merr prej fellit,
si stuhi shkyn ajrin... por ne fund ia nis vajit.

Dhe m'at vaj bashkohet horizont' i mbytun
ne mjegull perpise. Pemet deget e lagun
me vaj i mshtjellin ne lutje por kot! e dine, te fikun,
se neser do vdesin... Vall! A ka shpetim ndokund?!

Mallengjehet syni, mallengjehet zemra
n'oren e vorreses, kur heshtin damaret,
e vorri inaltohet nen qiella ma t'epra
me klithem deshprimi qe ne dhimbe te madhe zvarret.

Vjeshte ne natyre dhe vjeshte nder ftyra tona.
Renkoni deshirat femite e jetes se vafun;
renkoni ne zije, qani mbi kufoma,
qe stolisin vjeshten neper gemba te thamun.
 

Ekstaza Pranverore
.


..dhe pranvera erdhi...
Neper ftyra tona rreshqiti nji gezim
dhe nder zemra tona ngrehi nje fole,
e nje jete e bukur, e nje jete e re,
me deshira te shumta po buzqesh ne lulzim.
...dhe dallndysha erdhi...
si shpirti n'ekstaze, ne hovin e shejt shtri;
me qiellen rroket, me diellin puthet,
dridhen krahet ne hare mandej poshte versulet
t'u dhurue ne cicrim pershndetje nje mije.
...triumfon bylbyli...
kangetar plot magji ne gemb te trandafiles,
ne nje tempo te marre perkdheljet po shfre
e kanga kumbuese, kang' e tij pa fre,
asht si kange Orfeji nder telat e lyres.
...dhe vesa shkelqen...
ne nje pike t'argjant pasqyrohet jeta
terheqse si andrra dhe si vijzatimi
nder oret e hyjzimit, kur shperthen agimi
e rrezet e arta rreshqasin nder fleta.
... dhe pranvera erdhi...
Neper ftyra tona rreshqiti nje gezim
dhe nder zemra tona ngrehi nje fole
e nje jete e bukur, e nje jete e re
me deshira te shumta po buzqesh ne lulzim.



Dy Buze


Dy buze te kuqe,
dy deshira te flakta,
qe afshin ma thithen,
gezimin ma fiken,
si fantazma iken
nder do bota te larta...
Dy buze te pergjakta,
dy deshira te flakta,
qe afshin ma thithen
ne buze kur m'u njiten
andjet m'i trazuen,
zemren ma terbuen,
trunin ma helmuen
e ne fund u merguen...
Dy buze te kuqe,
bukuri fatale,
te nje grueje sterzane
nje pranvere te tane me morme
nje pjese zemre me nxorme,
dhe gezimin ma vodhne...
Ato dy buze te kuqe
dhe dy lote te mia
qene shenjat e dhimbjes
kur me vrau bukuria,
kur me zu dashunia
e me dogji rinia.

 

Nje Nate


Grue a hyjneshe, e mbeshtjellun n'errsi te nates,
zbriti nga sfera te panjoftuna nder odat e mia
dhe u shtrue nje fllad, nje e kandshme ndjesi,
nje heshtje parathanse zemren don te ma perpije,
vetem qe ora kendon kangen e thjeshte te nates
-jo -jo! dhe diku larg degjohen tingujt e kanges
Grue a hyjneshe m'erdhi nga gjin' i errsines...
Qe! frymen ia ndjej dhe zemren qe rreh prej fellsines.
Buzet e njoma te saj,
Syt e zez e te mdhaj
me hamnoni vijash te bindshme
premtojne nje dashni te hijshme
(ashtu dhe akordi i heshtjes
frytin e ambel te marrveshtjes).
Dhe njemend! At nate vallzuen ndjesit e jona
me nje valle defryese, pa marrun fryme...



Mbas Tryezes


Keshtu ne te rinjve na kalon nata:
Prane tryezes meremer-falso, me gote te plote a boshe,
me kujdes te madh ndejun (si e lyp dans-edukata),
te ngrehun, te ngrime, te stolisun
e ftyrash te qindisun
me puder, karmin... jo? por me pershtypje te mire
qe na e sjell zojusha e bukur dhe me hir
tu' na buzqeshe ambel, buzesh te kuqe si gjaku,
nsa gjit' i majen, dridhen ftyra kuqet, zbehet...
e ne secilin prej nesh ne fund ka nje shprese kendedhet
dhe na shtrengon laku...
Qashtu ndeje, tu' e vrejtun, çojme biseda te ndryshme
serioze, t'urta, por ma shpesh te dyshueshme,
me gjuhe te bukur, te zgjedhun, mbi ngjarje te ra flasim
e prej nje deshires pa mshire te gjithe pelsasim.
Ngushllim! se zonjusha na i din mire hallet,
prandej aq me andje, bukur, kercen vallet.
Tonet muzikore derdhen, rrkaj derdhen,
lemojne ata qe ne valle sjellen, ne hare sjellen,
lemojne tryezen, gotat, veshjet tona, ndjenjat
e fantazis sone, i hapen ylber velat...
Por befas, te njejones se panjoftun tingllimi,
se ciles asht te hyu i bukuris trillimi,
krahnoret n'i perkdheli dhe n'i piskoi zemrat,
gjate korrizit te thenet zbresin fill te themr;
Qashtu vuejme, defrejme...
Jeten adhurojme,
nsa drita shkelqejne
zojushen shikojme
dhe n'andrrim vallzojme...
Rishtas, me plot dashje, vallet ndiqen, ndiqen
Vash e djale perputhen
mbrend dy zemra digjen,
por me u puthe nuk puthen!



Hidhet e Perhidhet



Hidhet e perhidhet ne shtregullen e fatit
djalosh' i Arbenis.
Hidhet e perhidhet ne pemdim mbrapa malit
me hovin e rinis
zogu i liris!
Ne shtregullen e fatit, nder keto fluturime
ma shpejt i rreh zemra edhe merr drithtime
se qiellat e hueja premtojne gezime t'ambla
neper shkalla te hueja, nen te ngjyrta llamba
premtojne hyjnizimin ne vallen e defrimit;
femen-mashkull rrokun si dy vete qe mbyten
kin per te mbramen here qindenje here puthen
e mbrenda krahnorit gati te pelsase zemra,
nsa majet e kepucve shkarravisin germa
te tane naten e lume deri ne te lem t'agimit.
Per njenin ky gezim, per tjetrin gezim tjeter...
ndoshta vllime librash, atom ose kompas
fund' i fundit shkundet ai djalosh i vjeter
nga melankolia fillon te vueje pa mase.
Dh' atehere nalmadhnia e tij mbret Dyshimi
futet ne zemer, ne tru, ne jeten e te riut
mfshehtas fillon lojen tinzake, si krymbi
ne thalbin e molles... e syni i te riut
merr hijen e vendit, hijen e nje murit
mbrapa te cilit rrahin zemrat e makinat
m'i krijue jete te tjeter, njeriun e gurit...
... po, nje ringjallje mbi te vjetra kalbsinat.
Syn' i te riut muer hijen e atij murit.
Hidhet e perhidhet
zogu i liris,
por dhe bjen ku lidhet djalosh' i Arbenis.