Funksioni i Presidentit
 
John Hutchinson Kelley


Sot në botë egzistojnë shumë forma të qeverisjes demokratike. Megjithatë, në të gjitha format e demokracive është vetëm një person që drejton këtë qeverisje. Ky drejtues mund të jetë Mbreti ose Mbretëresha, në një sistem monarkie kushtetuese, Kryeministri, në një sistem parlamentar, ose Presidenti, në një sistem presidencial. Egziston mundësia që një shtet të ketë një sistem hibrid, ku për shembull, kompetencat ekzekutive ndahen midis presidentit dhe kryeministrit.

Kushtetuta më e vjetër e botës, ajo e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, ishte kushtetuta e parë që i veshi presidentit kompetenca ekzekutive. Neni 2 i Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara specifikon në mënyrë shumë të qartë përgjegjësitë dhe kompetencat e presidentit, si edhe mënyrën e zgjedhjes dhe të shkarkimit nga detyra të presidentit.

Në bazë të Ligjit shqiptar për Dispozitat Kryesore Kushtetuese (Kushtetuta e përkohshme e Shqipërisë), Presidenti i Republikës është Kryetari i Shtetit. Nenet 24 - 32 të këtyre dispozitave përshkruajnë kompetencat, përgjegjësitë, privilegjet, etj., të postit të Presidentit të Republikës. Shqiptarët mund të dëshirojnë të përfshijnë në kushtetutën e re të gjitha, një pjesë, ose asnjë nga dispozitat e këtij ligji që rregullojnë postin e presidentit.

Megjithatë, pavarësisht nga fakti i përfshirjes ose jo të dispozitave të Ligjit për Dispozitat Kryesore Kushtetuese në kushtetutën e re, shqiptarët mund të marrin në konsideratë çështjet e paraqitura më poshtë:

1.  Kriteret që duhet të plotësojë presidenti:  Mosha; Arsimimi; Kombësia
2.  Zgjedhja e presidentit: Votimi Parlamentar kundrejt Votimit Popullor; Votim i Fshehtë kundrejt
    Votimit të Hapur
3.  Afati i mandatit presidencial:  Për sa kohë mund të qëndrojë në detyrë; Sa herë mund të  zgjidhet
4.  Shkarkimi i presidentit nga detyra:  Bazat për shkarkimin; Si kryhet
5.  Kompetencat dhe përgjegjësitë e presidentit
6.  Privilegjet dhe imuniteti i presidentit

Zgjedhja e Presidentit

Një problem i rëndësishëm që duhet të merret në konsideratë është: në çfarë mënyre do të zgjidhet presidenti?  Presidenti do të zgjidhet nga legjislatura ose parlamenti apo do të zgjidhet nëpërmjet një votimi popullor?  Në qoftë se presidenti do të zgjidhet nga legjislatura apo parlamenti, do të ndiqet proçedura e votimit të fshehtë apo votimi do të jetë i hapur ashtu si edhe votimet e tjera të legjislaturës apo parlamentit?  

Prezumohet që në qoftë se presidenti do të zgjidhet me votim popullor proçedura do të jetë ajo e votimit të fshehtë.  

Shkarkimi i Presidentit nga Detyra

Përderisa një president, në përgjithësi, qëndron në këtë detyrë gjatë gjithë mandatit, problemi i shkarkimit të tij nga detyra është shumë i rëndësishëm për t'u marrë në konsideratë.  Proçesi i shkarkimit të  presidentit nga detyra duhet të përfshihet në kushtetutë, veçanërisht nëse kompetencat ekzekutive i janë veshur kryesisht atij. Gjithashtu, edhe mënyra e shkarkimit të presidentit duhet të specifikohet në kushtetutë.

Ekzistojnë disa mënyra për të shkarkuar presidentin nga detyra. Një nga këto është nëpërmjet peticionit popullor.  Sipas kësaj mënyre, qytetarët të cilët janë të pakënaqur me presidentin mund të marrin nismën e nënshkrimit të një peticioni për të shkarkuar presidentin nga detyra.  Normalisht, në rastet kur lejohet organizimi i një peticioni, ai duhet të nënshkruhet nga një numër i caktuar nënshkruesish para se të lejohet zhvillimi i proçedurës për një votë mosbesimi ndaj presidentit.  

Por në qoftë se kjo proçedurë realizohet, në shumë vende që kanë këtë sistem, një votë mosbesimi për presidentin që fiton me një diferencë të vogël votash, është e mjaftueshme për ta shkarkuar atë nga detyra.  Një mënyrë tjetër për të shkarkuar presidentin nga detyra është nëpërmjet legjislaturës. Kjo është edhe metoda që përdoret në Shtetet e Bashkuara për të shkarkuar presidentin nga detyra. Sipas sistemit të Shteteve të Bashkuara, i cili është përdorur vetëm një herë, dhoma e ulët (Dhoma e Përfaqësuesve) mund të votojë me shumicë votash shkarkimin e presidentit nga detyra.  Kur kjo proçedurë ka përfunduar, dhoma e lartë (Senati) voton për të shkarkuar ose jo presidentin nga detyra.  

Megjithatë, Senati duhet të votojë me një shumicë absolute votash, prej 2/3, për të shkarkuar presidentin nga detyra.  Në një kohë që Ligji për Dispozitat Kryesore Kushtetuese në Republikën e Shqipërisë nuk parashikon ndonjë mekanizëm të ngjashëm, në bazë të nenit 31 të këtij ligji, imuniteti i presidentit për veprimet zyrtare mund të hiqet nga Kuvendi Popullor "nëpërmjet votimit sekret dhe me një shumicë absolute votash të 2/3 së deputetëve".  Në këtë rast efekti do të jetë shkarkimi presidentit në bazë të nenit 27 të Ligjit për Dispozitat Kryesore Kushtetuese në Republikën e Shqipërisë. Por, për arsye se aftësitë e legjislaturës shqiptare nuk janë shprehimisht të qarta në Ligjin për Dispozitat Kryesore Kushtetuese në Republikën e Shqipërisë, shqiptarët mund të dëshirojnë të marrin në konsideratë krijimin dhe përfshirjen në kushtetutën e re të një mekanizmi për shkarkimin nga detyra të presidentit.

Privilegjet dhe Imuniteti

Duke patur parasysh përgjegjësitë e mëdha të një presidenti veçanërisht në një sistem të pastër presidencial si ai i Shteteve të Bashkuara, zakonisht është e këshillueshme të zgjerohen disa privilegje dhe imuniteti i presidentit në kryerjen e detyrës së tij.  Ndërkohë që kushtetuta e sistemit presidencial më të fuqishëm në botë nuk i përcakton shprehimisht imunitetin dhe privilegjet e presidentit, ato i njihen këtij të fundit. Parimet e imunitetit dhe privilegjeve të presidentit, në Shtetet e Bashkuara, bazohen në doktrinën e ndarjes së pushteteve në tre degë të veçanta - ekzekutivi, gjyqësori dhe legjislativi.  Imuniteti i presidentit shtrihet në veprimet që ai ndërmerr në bazë të pozicionit të tij zyrtar.

Shtrirja e këtij imuniteti nuk është përcaktuar në mënyrë të qartë. Megjithatë, rreziku i akuzave për kryerje krimesh  ka aftësinë të parandalojë gabimet e presidentit.

Ka mundësi që kushtetuta shqiptare të përcaktojë në mënyrë të qartë qëllimin e imunitetit presidencial ashtu siç është i përcaktuar në Ligjin për Dispozitat Kryesore Kushtetuese në Republikën e Shqipërisë (neni 31). Megjithatë, është e mira të merret në konsideratë koncepti i njëfarë imuniteti në qoftë se nuk merret në konsideratë  imuniteti absolut për veprimet zyrtare të presidentit.

Zgjerimi i konceptit të imunitetit dhe gjithashtu krijimi i mekanizmave për heqjen e imunitetit presidencial janë çështje që duhet të diskutohen nga të gjithë shqiptarët.

Varet se kush eshte president. Ky is sotmi, Moisiu funksionin e pare e kishte ; venien e vajzes se tije drejtoreshe te maternitetit te Tiranes...