Kriza e Subprimes
Kane kaluar disa muaj qe nga shpërthimi I skandalit te krises se kredi-huave Subprimes, dhe te shumta kanë qenë parashikimet për rrezimin e afert te sistemit financiar, I cili ka për te terhequr zvarre ne humneren e braktisjes jo vetëm USA por edhe Europen.
Çdo ditë bursat vazhdojnë te djegin biliona e biliona dollare te kapitalizuar, monedhat vazhdojnë te zhveftesohen, shoqëritë te falimentojne, por sistemi ne teresine e tij vazhdon te qëndrojë duke u shnderruar çdo ditë ne mënyrë te padukshme.
Kriza e kredi-huave Subprime me impaktin e menjehereshem qe pati, ka nxjerre ne drite kalbesirat e botës finanziare, aq sa ne çdo gazete te botës flitet prej muajsh në lidhje me falimentimin e sistemit bankar dhe te kontrolluesve te këtij sistemi.
Por kur një bank si ajo e Nortern Rock falimenton duke bërë qe te gjithë te vrapojne ne sportelet bankare nga paniku I paaftesise paguese, ndërkohë qe Banka e Londres futet si garante për banken duke u shfajqesuar për faktin se nuk mundi te ndihmoje kursimtaret angleze, atëherë do të thotë se ka diçka qe nuk shkon!
Për te qetesuar investuesit dhe kursimtaret dhe për te mbyllur vrimen e zeze te miliarda e miliarda dollareve te zhdukur pa lënë gjurme, Bankat Qendrore kanë vendosur ne një akord te perbashket krijimin e Fondeve te Garancise për rrezikshmerine e Subprime dhe për rrezikshmerine e Paaftesise Paguese, me qëllim te ndalojnë riperhapjen e semundjes patologjike qe ndodhi me 1929 e cila u perhap ne ekonomine e të gjitha shteteve perendimore.
Pra shtetet me anë te Bankave të tyre Qendrore e kanë paguar shumë hidhur krizen e rezervave, të hapur nga mashtrimet dhe manipulimet e fondeve te investimeve dhe te Bankave te Biznesit , duke vënë ne diskutim autoritetin dhe besueshmerine e tyre.
Faktikisht ajo qe është kontrolluar nuk ka qenë sistemi I kredive bankare (i cili ne te kundërt është forcuar fale rritjes se shpenzimeve te administrimit) por ajo e kontrolleve dhe vezhgimeve qe vjen direkt nga ligjet kombëtare dhe qe I është caktuar Bankave Qendrore ne cilesine e institucioneve te larta. Bankat Qendrore u terhoqen zvarre ne krisen finaciare dhe falimentuan ne të gjitha drejtimet, madje Federal Reserve dhe Banka e Anglise u treguan te pa afta dhe ne mënyrë sistematike te vonuara në lidhje me ngjarjet , duke mos parandaluar ne asnjë mënyrë kolapsin e sitemit interbankar dhe gjithashtu edhe mbylljen e hemorragjise finaciare.
Pra kriza Subprimes ishte thjesht “Kali I Trojes” për te nxjerre ne drite ekzistencën e Collaterals CDD.CDOs, collateralized debt obligations, ose siç njihen ndryshe Titujt e Debise Pruresit , te leshuara pa asnjë garanci reale dhe pa asnjë vlerë kapitali fitimdhenes, me te cilat janë fryre “assets” e të gjitha instituteve finaciare amerikane dhe europiane.
Të shkembyeshem ne tregun finaciar te rregullt dhe ne atë paralel, Collaterals kanë qenë motori I hedge-funds qe me operacionet e leves finanziare siç është Leverage Buy-Out, shperbleses fale leves finaciare, Merger and Acquisition, IPO dhe ngjitjet ne burse, kanë blere gjithshka qe ishte strategjike dhe e rëndësishme për tu blere, për te patur nën vete operatoret kryesore. CDO-s kanë qenë ne këto vitet e fundit arma me e ndyre dhe efikase e Bankave te Investimeve dhe te Hedge Funds, pasi kanë lejuar blerjet, fuzionet, perqendrimin bankar dhe konsolidimet, pra një seri operaciopnesh riorganizimi te shoqerive te sistemit bankar dhe finaciar, për ta permbledhur këtë sistem ne duart e disa pak operatoreve ne brendesine e një priamidaleje te kontrolluar shumë mirë.
E gjith kjo situate na ka bërë te kuptojme se Bankat Qendrore dhe Institucionet Qeveritare janë subjekte jo korrekte, te cileve nuk mund tu besosh me kontrollin e mekanizmave finaciar. Besueshmeria e tyre është e skredituar ashtu siç është I skredituar I gjith sistemi qe bazohet ne një hierarki te vendosur nga ligjet e shteteve duke e perqendruar ne 1 organizem qendror siç mund te jetë Bursa (stock exchange market) e kontrolluar nga entet e kontrollit dhe te vezhgimit.
Ne këto vitet e fundit operacionet bankare transkombetare janë rritur 20%-25% duke perqendruar ne një kohe te shkurter 30 fuzione, shkrirje bankare me mbi 100 miliarde te ardhurash ne euro . Pas këtij perqendrimi shkrirjesh te bankave, nderhyri rinovimi finaciar duke shtyre Bankat qe te rrisin gjithmon e me shumë investimin ne infrastrukturat telematike për ndërtimin e piataformave mbi-shteterore. Këto investime kërkojnë dhe kanë nevojë për një rrjet të ri , pasi sitemi I vjetër I negociatave qe perdor “shperndares” duhet ndryshuar edhe sepse nevojiten institucione qe te zevendesojne organet e kontrollit dhe te vezhgimit, Bankat Qendrore dhe ndermjetesit.
Këto projekte ndërkombëtare dhe mbi-shteterore dalin ne pah fare mirë edhe nga fjalët e Mario Draghi - Governor of the Banca d’Italia
Frankfurt, 22 November 2007 “ CENTER FOR FINANCIAL STUDIES Presidential Lecture Series Transformations in the European Financial Industry:
Opportunities and Risks” qe paralajmeron epoken e re te Burses Botërore. Bursa duhet kuptuar si një sistem unik brenda te te cilit do degezohen bursat e tjera dhe qe do të jenë te administruara nga Bankat, Fondet e Investimit qe do sherbejne si authority e si ndermjetes te marrveshjeve. Krijimi i Euronext si koncern ndermjet Bursave me te mëdha europiane ishte senjali i parë i këtij projekti ndërkombëtar te globalizimit te merkatove fianciare, dhe zhvillimi i metejshem I ngjarjeve ka për te çuar drejt shumimit te operatoreve alternative. Për ndryshimin e sistemit është vendosur me anë te Direktives MIFID (Market in Finacial Instruments Directive) qe shfuqizon detyrimin e perqendrimit ne merkatot e rregullores duke i dhënë privative pushtetin e krijimit te “një burse te tyren ne pronesi” ne te cilën do të tregetohet çdo lloj titulli, ndërkohë qe autoritetet kombëtare do të zevendesohen nga organizma private te mbeshtetura nga shoqatat e konsumatoreve.
Pervec globalizimit te Bursave, do të jetë edhe pershtatja e sistemeve te pagimit qe përdorin eskluzivisht kanalin interbankar telematik, me instrumenta të reja financiare: Urdherxhirime SEPA, debitim te preautorizuara SEPA, pagesa SEPA me karte etj, te cilat do të përdoren vetëm ne formë elektronike, me faturim elektronik dhe me pagim elektronik. Këto do të shtrihen net e gjithë zonen Euro me anë te një llogarie te vetme bankare, nga i cili do të kryhen të gjitha operacionet ne çdo vend dhe zone te botës.
I gjith sistemi do të perqendrohet totalisht mbi monedhen elektonike deri ne atë pik sa synon te eliminoj komplet shkembimet ne formë Cash-I. Piataformat si Euronext, Nasdaq, NYSE do të jenë Bankat tona Qendrore te cilat do kontrollojne shkembimet e titujve, te valutes, te derivateve dhe kontratimet e financimeve dhe investimeve aq sa tregu bankar do bëhet një me atë financiar.
MIFID dhe SEPA do të kthehen ne 2 direktiva dhe 2 ligje qe te gjithë ne ne të ardhmën duhet te njohim, duke qenë se do të jenë guidat praktike te këtij sistemi të ri qe po ndryshon të ardhmën tonë, ndërkohë qe askush sdo jetë ne gjendje te kuptoje se si rame ne këtë gracke kriminele te padukshme.
MIFD:
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2004/l_145/l_14520040430en00010044.pdf http://en.wikipedia.org/wiki/MiFID SEPA ( Single European Payment Area) :
http://en.wikipedia.org/wiki/Single_Euro_Payments_Area http://www.europarl.europa.eu/oeil/file.jsp?id=5294872 
