"Trojanët", shkëlqimi befasues i Margarita Xhepës

Aktorja e madhe shqiptare, ishte "zonja e skenës" mbrëmjen e së premtes në premierën që hapi festivalin teatror "Butrint 2000"

Euripidi i 25 shekujve më parë vjen universal dhe internacional sot. Me "Trojanët" që sollën shqiptarët natën e parë të festivalit "Butrinti 2000", në skenën antike u panë retë e luftërave shkretuese që ka përjetuar Ballkani, një pjesë e historisë së tij, që ka prodhuar viktima dhe shembuj barbarie pa fund. Sipari ngrihet dhe spektatorit i shfaqet një skenografi që paraqet stola të kryqëzuar e të kthyer përmbys, ndriçim që është fare pranë errësirës, kostume gjithashtu të errëta të protagonistëve dhe figurantëve. Në të dy rastet ato janë gra e vajza, që përjetojnë shkatërrimin e Trojës dhe bëhen vetë përmasë e shkatërrimit. Vajza dhe gra që pas rënies së Trojës, me mjetin e njohur të kalit, barku i të cilit qe mbushur me ushtarë dhe heshta, presin skllavërimin e tyre dhe përfundimin në shtretër mashkullorë të athineasve, apo detyrohen të bëjnë punë të rëndomta e raskapitëse.

Shfaqja ngrihet mbi këtë gjëmë që ka ndodhur, ku tragjedia nuk sillet, por ndodh para syve të spektatorit. Oratoria dhe argumenti ndeshen me dredhinë dhe intrigën, pritja e fatit ka përballë mbijetesën dhe qëndresën.

Energjia tronditëse e Margarita Xhepës

Emocion krijoi loja si në ansambël e trupës shqiptare, me të cilin ishin në unitet skenografia me imazhin e përmbysjes, mizanskenat me gjëmë e vaje tipike të folklorit shqiptar dhe kostumografia e zgjidhjet e gjetura regjisoriale të Vangjelis Thoedhoropulos, i njohur edhe si drejtues i teatrit të emigrantëve shqiptarë "Neo Kozmos" (Bota e Re) të Athinës.

I entuziazmuar nga suksesi, ai tha me vlerësim maksimal se "Dua t‘i puth dorën Margarita Xhepës - për energjinë tronditëse me të cilën përballoi rolin dhe situatën dramatike". Ajo u vizatua si një aktore potente, që i dha frymë dhe ritëm shfaqjes së shqiptarëve dhe përcolli dramacitet në rritje. Jo më pak janë çmuar edhe loja e Ema Andreas, Luiza Xhuvanit apo Rajmonda Bulkut, bukurisë që i solli Trojës shkatërrimin dramatik.

"E ëndërroj rolin e Hekubës në vite", tregon aktorja e sprovuar në qindra role, Margarita Xhepa. "M‘u vra gjumi në kuptimin e bukur, dita nuk më mjaftonte, pasi më ishte plotësuar një ëndërr të luaja Hekubën, që m‘u ruajt kur u puq dëshira me moshën time 70-vjeçare", shprehet ajo. Aktorja e madhe thotë se ka një rezonim ky rol e kjo tragjedi në fatin e nënës dhe gruas shqiptare. "E në këtë kuptim isha e mbushur me histori, që ma bënë të lehtë rolin tim, të gdhendur nga Euripidi, që është një filozof i skenës", shton ajo.

Artisti Maks Velo e ka quajtur pjesën "Trojanët", si një ndër prurjet më të mira të Teatrit Kombëtar dhe ka nënvizuar momentin se është hera e parë që kjo trupë shkon jashtë me një realizim të arrirë. Ai është pritur me duartrokitje në konferencën për shtyp, kur ka vlerësuar se "Margarita Xhepa mbajti gjithë tragjedinë e Trojës", ndërkohë që të gjithë punën e ka quajtur të jashtëzakonshme.

I njëjti vlerësim vjen nga kritiku dhe studiuesi i teatrit, Josif Papagjoni. Ai ka vlerësuar se sado e shkuar në moshë, Margarita Xhepa dëshmoi të kundërtën, jo vetëm me energjinë e saj, por edhe se ajo e mbarti Hekubën dhe stili i lartë i komunikimit u ndërthur me të zakonshmen e të përditshmen. Po kaq dramatike në natyrën e tyre u shfaqën Luiza Xhuvani e Ema Andrea.

Buka e artit dhe buka e politikës

Koordinatori artistik i festivalit, Stefan Çapaliku, tha se është pjesë e absurdit shqiptar që CV-së së Teatrit tonë Kombëtar i ka munguar antikiteti. Për Artisten e Popullit, Margarita Xhepa, kjo nuk vinte ngaqë artistët shqiptarë nuk e donin antikitetin e si argument për këtë ajo ka sjellë në kujtesë përpjekjen e dështuar të regjisorit Mihal Luarasi.

Kritiku dhe studiuesi i artit, Josif Papagjoni, e vlerëson shfaqjen si realizim cilësor të regjisorit dhe trupës, me konceptin e antikitetit grek të madhështisë dhe të pranimit të vuajtjeve. Papagjoni tha se është punuar shumë dhe mirë më të gjithë elementët e korit dhe të aktrimit.

Ndërsa aktori i mirënjohur, Mirush Kabashi, tha se drejtori i festivalit, Bualoti, për herë të parë ka folur si orakull kur na përgatiti të gjithëve për një mbrëmje magjike. "Vërtet ishte e tillë në të gjithë komponentët e saj, deri te publiku i shkëlqyer", tha Kabashi.

Ai e ka vlerësuar shfaqjen "Trojanët" edhe si një vlerë dhe argument se arti e sidomos ai skenik shërben për të afruar popujt dhe është mirë kur çdo gjë shihet në bashkëjetesë. Kabashi nuk ka anashkaluar faktin e përgjysmimit të financimit të festivalit, por e paraqiti në kontekstin e grindjeve që mban gjallë politika e që janë "buka" e saj. "Politikanët kanë nevojë të shohin këtë teatër dhe në përballje me vlerat do të shohin vogëlsinë dhe cinizmin e tyre", shprehet Kabashi.

Romeo Çollakut nuk i jepet vizë për të qenë prezent në premierë

Përkthyesi i "Trojanëve", në një absurd modern

I vetmi që nuk mundi të ishte i pranishëm, qoftë edhe i ulur në shkallët e gurta të Butrintit, ishte përkthyesi në shqip i tragjedisë "Trojanët", Romeo Çollaku. Edhe pse ai ishte i zgjedhuri i vetë regjisorit Theodhoropulos për të bërë përkthimin e Euripidit në shqip, enkas për këtë vënie në skenë, emigrantit krijues nuk iu mundësua dhënia e një vize, për të përjetuar premierën në Butrint. "Kërkova të gjeja një përkthyes që të mos ishte thjesht njohës i gjuhës, por edhe poet e shkrimtar dhe të gjithë ata që pyeta më rekomanduan Romeon, me të cilin u njoha dhe mësova se banojmë në të njëjtën lagje, në "Pankrati" të Athinës", tha ditë më parë në një intervistë për "Shqip", regjisori Vangjelis Theodhoropulos. I themi se na habit se si një regjisor i njohur në Athinë, të mos mundet të bëhet garant për vizën e një përkthyesi jo rastësor, por cilësor dhe që ka marrë edhe çmimin kombëtar "Fan Noli" pak kohë më parë në Shqipëri e të tjera vlerësime të admirueshme në Athinë, për përkthime nga greqishtja e frëngjishtja. "Biseduam, konsulli i mëparshëm nuk ra dakord ta pajiste me vizë përkthyesin tonë të mrekullueshëm. Këtë trishtim kishin edhe prindërit e Romeos në Sarandë, Petroja e Frosina, teksa prisnin urime natën e shfaqjes që nga vetë regjisori e deri nga ambasadori grek në Tiranë, zoti Nikolaos Paizos. "E di, e di se si janë ato punë", u shprehu keqardhjen atyre ambasadori Paizos.

Ai do të bashkohet me trupën pas premierës së dhënë në Butrint, pasi pikërisht dje "Trojanët" e shqiptarëve udhëtoi drejt skenave të Athinës, ku pritet i njëjti sukses.

Qirjaqi, i pafat për teatrin me fat për jetën

Për "viktimën" e papandehur dhe të pamenduar të Butrintit, aktorin Agim Qirjaqi, jepet garancia se është mirë me shëndet, pas aksidentit që pësoi në afërsi të Tepelenës, duke udhëtuar drejt festivalit teatror në jug të vendit. Nga Spitali Ushtarak ku ndodhet i shtruar për kurim, është thënë se aktori i njohur është dëmtuar në shtyllën kurrizore, por pas ndërhyrjes që i është bërë, gjendja e tij është përmirësuar ndjeshëm.

Agim Qirjaqi është një nga aktorët dhe regjisorët më në zë të teatrit dhe kinematografisë shqiptare. Por vitet e fundit, ai ka pasur një shkëputje nga jeta aktive artistike, për shkak të një shëndeti jo të mirë.

Gazeta Shqip