Skleroza Multiple Punuar nga Astrit dhe Albana Milaimi Ingjinier të Biologjisë

UNIVERSITETI I PRISHTINËS
FAKULTETI I SHKENCAVE MATEMATIKO - NATYRORE

PUNIM SEMINARIK

Punuan:

Albana Plakiqi – Milaimi
Astrit Milaimi

Prishtinë – Janar 2008

Skleroza multiple
(lat. sclerosis multiplex)

(eng. multiple sclerosis)

Që në fillim disa fjalë të përgjithshme. Unë s’jam neurolog, por vetëm njëri nga rreth 2500 të sëmurit në Kroaci, dhe të gjitha informacionet në këto faqe janë gjetur në internet, në librin “Si të jetohet me sklerozën multiple” grupi i autoreve neurologe nga KS “Motrat e mëshirshme” në Zagreb, në revistën “Gloria”, në revistën " Možemo sve ", “Mundemi çdo gjë” e vetëm një pjesë e vogël janë përvojat e mia personale ose dituritë. Qëllimi i këtyre faqeve është që unë të jem nëse jo i fundit, apo ai nga të fundit i cili, kur më është diagnostifikuar dhe më është thënë çka kam, nuk është në internet në gjuhen kroate s’munda të gjej asgjë për sëmundjen.

a.   Skleroza Multiple (përgjithësisht)
b.   Tipet e SM
c.   Terapitë konvencionale (Avonex, Betaseron - Betaferon, Rebif, Copaxone ,Novantronet , kortikosteroidet )
d.   Terapitë alternative
e.   Strategjia për luftë kundër SM
f.   Rëndësia e ushqimit

1.Skleroza Multiple (vështrim i përgjithshëm)
1.1 Definicioni

Skleroza multiple (SM) është sëmundje e sistemit të mesëm nervor, funksioni i të cilit varet rrjedhja e përhershme dhe e vazhdueshme e impulseve nervore, që siguron funksionin normal të tërë organizmit. Brenda trurit dhe palcës kurrizore, MS përfshinë aksonet vazhdimet e zgjatura të sistemit nervor duke bartur informacionet në mes trurit dhe organeve të cakut ( p.sh. syve, këmbëve etj.). Aksonet janë të rrethuara me mbështjellësen mbrojtëse izoluese – mijeline . Pikërisht mbështjellësja mijeline mundëson bartjen e njëtrajtshme dhe të efektshme të impulseve nervore përgjatë aksonit. Hulumtimet e tanishme tregojnë që nga dëmtimi i mijelinit edhe vet aksoni mund të lëndohet. Në MS disa pjesë të mbështjellëses së mijelinës reagojnë me inflamacion dhe shkatërrohen, dhe për këtë konsiderohet e ndezur, sëmundje e demijelinizimit.

Simptomat e MS varen nga vendi i përfshirjes dhe intensiteti i inflamacionit të mbështjellësit mijeline të aksonit, prandaj ky është shkaku për çfarë arsye simptomat e MS janë aq të ndryshme dhe është vështirë me i parashiku ato. Se si truri dhe palca kurrizore kanë kapacitet të madh rezervë, shumë regjione të mbështjellës mijeline të ndezur nuk do të japin kurrfarë simptoma. Në vendin e zhdukjes të mbështjelljes mijeline krijohen vragë (plagë, shenja) që quhen skleroza, plagë ose lezion.

1.2    Etiologjia ( faktorët imunologjik, epidemiologjik dhe gjenetik)

Shkaku i vërtet i MS deri me sot nuk dihet. Mendohet se nuk është e shkaktuar vetëm me një shkaktar. Sot teoria më e pranuar është që është shkaktuar me kombinimin e veprimit të disa faktorëve, si është predispozioni gjenetik, rrethina dhe ekspozimi ndaj virusit gjatë femijërisë.

Edhe pse MS nuk është sëmundje trashëguese (nuk bartet nga një gjeneratë në tjetrën) ekziston një predispozitë trashëguese e zhvillimit të sëmundjes. Predispozita trashëguese për MS rritet për personin nëse në familje ka anëtar të sëmurë. Megjithatë 80% të personave që vuajnë nga MS nuk kanë të afërm nga gjaku (farefisi) të cilët vuajnë nga e njëjta sëmundje. Përafërsisht 10% të sëmurëve në farefisin i afërm apo të largët kanë të sëmur nga MS.

Shumica e teorive të sotme aktuale ven në dukje që në formimin e MS marrin pjesë shumë faktor gjenetik, me fjalë tjera që sëmundja është shkaktuar me veprimin të më shumë gjeneve të ndryshme. MS nuk është sëmundje infektuese në kuptimin që i sëmuri mund ta bartë në ndonjërin nga farefisi i vet ose në rrethinë. Lidhshmëria e rrethinës (veçanërisht largësia nga ekuatori nga i cili i sëmuri jeton 15 vitet e para të jetës) dhe shpeshtësia e MS dërgon në ekspozimin e personit ndaj virusit gjatë kohës së fëmijërisë, pas së cilës pason periudhë e gjatë latente. Statistikat tregojnë që personi është më i rrezikuar nga sëmurja e MS që jeton më larg ekuatorit, ose ndaj veriut, ose ndaj jugut, me ekzistencën e disa përjashtimeve – sëmundja është më e rrallë në mesin e Eskimezëve. Si duket zhvendosjet ne mjediset me rrezik më të vogël nuk e zvogëlon rrezikun e sëmurjes, përveç se nëse personi nuk është zhvendosur në fëmijëri, gjegjësisht para pubertetit.

Në kohën e sotme si duket fajtori kryesor është virusi “ veprues i ngadalshëm” (anglisht. long-acting virus), e ky është ai virus i cili në organizëm mbetet i fshehur me vite para se të shkaktojë sëmundjen. Në gjakun e të sëmurit me MS rregullisht gjenden nivele sipërfaqësore të lira të antitrupave antivirusal, gjithashtu shpesh gjenden pjesë të ndryshme të organizmave të viruseve, si dhe shenja tjera të infeksionit virusal. Megjithatë, virusi specifik, që është i lidhur direkt me MS, ende nuk është identifikuar.

1.3 Shpërndarja: Shumë variron nga 1,5 deri në përafërsisht 11 në 100 000 njerëz (?!) (me matematikë elementare arrihet deri të dhënat që të ne, e jo vetëm të ne, kjo arrin në rreth 55,6 të sëmurë në 100 000 njerëz, kurse në SHBA kjo arrin më shumë – rreth 140 të sëmurë në 100 000 njerëz – 400 000 të sëmurë në 290 000 000 të populacionit).

Statistikat tregojnë se më së shpeshti sëmuren moshat e reja dhe personat e ri të rritur në mes 20 ~ 45 vjet të jetës.
Megjithatë edhe kjo variron, kryesisht llogaritet që në një të sëmurë mashkull vijnë më së paku dy femra të sëmura.
1.4. Patologjia: MS më së shpeshti e sulmon nervin optik, lëndën e bardhë periventrikulare të trurit dhe palcën kurrizore në regjionin e qafës. (palca e zgjatur ?)
Rënia e barrierës gjak/tru  infiltrimi perivenular mononuklear dëmtimi i mjelinës.
1.5 Manifestimi klinik :
30% -------- problemet vizuale.
30% -------- problemi i ndijimit.
20% -------- baraspesha.
20% -------- të tjera.
Simptomat e sklerozës multiple janë të ndryshme dhe të paparashikueshme. Se si MS do të shfaqet në radhë të parë varet nga ajo se cili sistem funksional është përfshirë. Nuk i kanë të gjithë të sëmurit të njëjtat simptome, por ata dallojnë nga personi në person, por varirojnë edhe të ndonjëri i sëmurë gjatë kohës. Personi i cili vuan nga MS zakonisht do të provoj më shumë se një simptom, por asnjëherë të gjithat.
Simptomet piramidale- janë të gjitha ato simptome të cilat krijohen për shkak të dëmtimit të rrugës kortikospinale me të cilin nga truri barten impulset nervore për lëvizjet e dëshiruara të ekstremiteteve – lodhja më e madhe, lodhja e përgjithshme , humbja e fuqisë në një apo në më shumë gjymtyrë.
Simptomet cerebrale janë ato simptome të cilat krijohen për shkak të lëndimit të trurit të vogël- marramendja të cilën i sëmuri e përjeton si jobaraspeshim, pasiguria dhe jostabiliteti në ecje, pengesa në të folur, tremori.
Spasticiteti është simptom i shpeshtë i MS – gjendje në të cilën muskujt të funksioneve të kundërta njëkohësisht tkurren ose relaksohen, dhe krijohet për shkak të tonusit të zmadhuar muskulor (tendosjes).
Rënia e ndjeshmërisë është e shpeshtë dhe në MS paraqitet relativisht herët. Shpesh janë parastezionet (ndjenja e mizërimit - therrjes së trupit , e dobësimit dhe shtangimit).
Pengimi i të pamunit gjithashtu janë simptome të shpeshta, dhe në 30% të të sëmurëve paraqesin dhe simptomin e sëmundjes. Neuritisi optik është zakonisht i njëanshëm, është me kohëzgjatje të ndryshme dhe përgjithësisht është i përcjellur me këndelljen e plotë të pamunit.
Përafërsisht një e treta e të sëmurëve kanë çrregullim të sfinkterit: nevojën e papërballueshme për ujëderdhje, vështirësitë në fillim të ujëderdhjes, retencionin ose inkontinicionin.
Sot është e njohur që dëmtimi i caktuar i funksioneve kognitive zhvillohet në 50% të sëmurëve nga SM siç janë rikujtimi, të mbajturit mend, është zvogëluar shpejtësia e mendimit dhe e përpunimit të informacionit, fenomeni i shprehur “në maje të gjuhës” (personi don të thotë diçka por thjesht nuk mund t’i kujtohet fjala përkatëse)
1.6   . Në kë dhe në çfarë mënyre

Skleroza multiple është njëra nga sëmurjet e shpeshta neurologjike. Vetëm në rastet e rralla të veçanta sëmurja merr rrjedhje fatale ashtu si i përshkruhet në publik. Janë të sëmurë të shumtë të cilët pas shfaqjes të simptomeve të para janë të aftë për një kohë të gjatë për punë e shumica mund ta vazhdojnë jetën e lumtur dhe produktive. Te ata tek të cilët sëmundja është diagnostifikuar, 75% të tyre kurrë nuk iu nevojitet karroca e invalidit, e shumica mund të presin jetë normale dhe të gjatë.

Gjithashtu rreth 10% të njerëzve shërohet nga vet vetja, por nuk dihet si. MS ka prognozë më të mirë se sa mendohet; gjysma e personave ka rrjedhje të mirë të sëmurjes. MS është e ndryshme nga personi në person, dhe kështu do të jetë dhe ndikimi i saj në aftësinë për punë. Shpeshtësia e sëmundjes variron në regjione të ndryshme të botës, por edhe në brendi të një shteti. Sëmurja është më e shpeshtë në vendet të cilat janë të vendosura në mes 40 dhe 65 shkallë gjerësisë veriore gjeografike, është shumë e rrallë në vendet tropike dhe në Lindjen e largët.Pavarësisht nga ajo në çdo shtet ekzistojnë regjione të afta me dendësi të madhe të MS-së, të ashtuquajtura “fokuse” ose “vatra”. Si duket disa grupe etnike, si Eskimët dhe Romët, janë imun ndaj MS.

1.7 Historiati i të kuptuarit medicinal të SM-së
•   1890    Sëmundja e shkaktuar me ndalesë ne djersitje; është trajtuar me barëra dhe shtrirje në krevat: kohëzgjatja e pritur e jetës pas diagnostifikimit ka qenë 5 vjet.
•   1910    Shkak i sëmundjes ka qenë toksina e panjohur në gjak; e trajtuar me mjete për pastrimin e zorrëve; kohëzgjatja e pritur e jetës pas diagnostifikimit të sëmurjes ka qenë 10 vjet.
•   1940   Shkak i sëmurjes ka qenë koagulimi i gjakut dhe qarkullimi i dobët i tij; e trajtuar me barëra të cilat e përmirësojnë qarkullimin; kohëzgjatja e pritur pas diagnostifikimit të sëmurjes ka qenë 18 vjet.

•   1960    Shkak i sëmundjes ka qenë reaksioni alergjik; e trajtuar me vitamina dhe antihistamina : kohëzgjatja e pritur e jetës pas diagnostifikimit të sëmurjes ka qenë 25 vjet.

•   1996    Shkak i sëmundjes ka qenë reaksioni autoimun me siguri i lidhur me virusin; e trajtuar me steroide dhe barëra për rregullimin të sistemit imun; kohëzgjatja e pritur e jetës pas diagnostifikimit të sëmundjes për shumicën në themel është më se normale.

1.8 Infeksionet gati të çdo lloji zmadhojnë rrezikun e rellapsit

2. Tipet e MS - së

2.1 MS beninje

MS beninje karakterizohet me paaftësi të vogël shumë vjet pas diagnozës por me akumulim shumë të ngadalshëm të paaftësisë gjatë kohës. Definicioni i MS-së beninje është arbitrar. Pa marr parasysh si është MS beninje e definuar, të gjitha studimet tregojnë që disa persona kanë gjithësejt paaftësi të vogël pas kohës së gjatë të sëmurjes. Dhjet vjet sipas diagnozës 1/3 e të sëmurëve kanë tip beninj ( paaftësia e vogël ose me paaftësi); ky përpjesëtim bie në 1/5 pas 20 vjet. Ndryshueshmëria e MS-së e vështirëson shumë parashikimin se si pacienti individual do të jetë i sulmuar nga sëmundja.

2.2 Forma relapsuese - remituese (keqësimi – dobësimi)

Kjo formë e SM-së fillon me sulme akute të simptomeve neurologjike, nga të cilat shumica e personave përmirësohen plotësisht ose pjesërisht. Sulmet e ardhshme (relapset ose ekzacerbimet) paraqiten në distanca jo të rregullta.

Relapsi është paraqitja e simptomeve të reja, përsëritja e re e simptomeve të mëparshme ose keqësimi i simptomeve ekzistuese në çfarëdo kohe pas sulmit të parë. Relapsi i vërtetë zgjatë më gjatë se sa 24 – 48 orë (më së shpeshti në mes 1 – 3 muaj). Përmirësimi nga relapsi i tillë mund të jetë i plotë, mirëpo nëse nuk është i tillë paaftësia e të sëmurit me kohën rritet. Për këtë kategoria relapsuese / remituese e SM-së i përfshin personat me nivele të ndryshme të paaftësisë. Në fazën e hershme të sëmundjes 66–85 % e të sëmurëve kanë formën relapsive / remituese të sëmundjes.

2.3   Progresiviteti kronik

Ekzistojnë dy forma kronike të progresivitetit të SM-së: primare dhe sekondare. Në formën progresive sekondare pas fazës së keqësimit nuk bëhet përmirësimi i plotë, por me kohën dëmtimet janë gjithnjë e më të mëdha, ekziston progresion i vazhdueshëm i sëmundjes në intervale të shkurtëra të përmirësimit ose stabilizimit. Në raste të rralla, sëmundja ka rrjedhje primare progresive, nuk ka fazë të keqësimit të sëmundjes, por ekziston progresioni permanent i dëmtimit me humbjen e funksioneve të caktuara dhe humbjen e aftësisë.

3. Terapia konvencionale

Në mjekimin e SM-së dallojmë:

•   Mjekimin e relapsit;
•   Tretmanin e zvogëlimit të progresionit të sëmundjes;
•   Mjekimin simptomatik.

3.1 Kortikosteroidet

Kortikosterodet janë hormone të cilat në trupin e njeriut normal prodhohen nga korja e gjëndrës mbiveshkore. Kanë efekte të shumëta fiziologjike në organet e ndryshme, por më së shumti shërbejnë për veprimet kundër ndezjes (anti-inflamatore).

3.2 Tretmani i SM-së

Kortikosteroidet janë preparatet e para të përdorura për tretman të suksesshëm të SM-së , ndërsa të tjerat janë nëpër kontrollimin e ekzacerbimeve akute (poashtu të njohura si relaps ose sulm). Disa kortikosteroide, siç janë Prednisonet, përgjithësisht ipen per oral. Të tjerat përmes metillprednisolon (Solu-Medrol®) dhe dexametason (Decadron®) ipen në mënyrë intravenoze (IV). Disa studime sugjerojnë që tretmani i afatshkurtë në doza shumë të mëdha intravenoze të metilprednisolonit japin rezultate të shpejta sikur disa hormone adrenokortikotropik e (ACTH) për të redukuar simptomet akute të sulmeve të SM-së. Ekspertët e SM-së sot besojnë se terapia nga 3-5 ditë me doza të larta intravenoze me steroide janë tretman i zgjedhur për sulmin akut të SM-së – që jep rezultate të mëdha me më së paku efekte anësore. Ky tretman mund të kërkojë hospitalizimin, por gjithashtu është i mundshëm mjekimi ambulator. Varësisht nga mendimi i mjekut, gjendja e të sëmurit dhe gjatësisë së tretmanit, asteroidet intravenoze mund të jenë të përcjellura në 1- 2 doza ditore të cilat zvogëlojnë asteroidet orale.

Tretmani i neuritit optik

Studimet jo të largëta sugjerojnë që tretmani afatshkurtër intravenoz i methylprednisolon-it është i përcjellur me tretmanin i cili zvogëlon asteroidet orale mund të jetë i dobishëm në zhdukjen e ndezjes dhe në kthimin e të pamurit te neuriti optik, ndezja e nervit optik i cili është shpesh i lidhur me sklerozën multiple. Sido që të jetë, nuk ekziston njohuri definitive që ky tretman jep përmirësim komplet sikur që do të ndodhte pa tretman.

Steroidet duhet të merren nën mbikëqyrjen e mjekut

Kortikosteroidet gjithnjë duhet të merren nën mbikëqyrjen e mjekut. Efektet e mundshme anësore duke imitimin e lukthit, ngritjen e sheqerit në gjak , mbajtjen e ujit, shqetësimin, pagjumësinë dhe ndërrimin e disponimit. Mirëpo shumica e të sëmurëve mirë e përballojnë tretmanin. Edhe te terapitë afatshkurtëra intravenoze me steroide edhe mjekët mund t’i përshkruajnë barërat të cilat përsonit i ndihmojnë që për të fjetur dhe për të minimizuar mundimet e lukthit.
Steroidet orale të cilat duhet të merren gjatë një periudhe kohore të caktuar nuk goxojnë të ndërpriten në mënyrë rapide, sepse mund të ndyshojnë prodhimin natyral të asteroideve trupore nga ana e gjendrës mbiveshkore. Zvogëlimi gradual i dozës deri te sasia më e vogël, para ndërprerjes së marrjes së barit i japin trupit kohë që të normalizojë prodhimin vetiak. Duke marrë parasysh që tretmani shumë i shkurtë IV i steroideve nuk ka efekt në gjendrrën mbiveshkore, steroidet orale marrja e të cilave zvogëlohet zakonisht nuk është e dëshirueshme.

Marrja afatgjate nuk është e këshillueshme

Nuk ka të dhëna që marrja e vazhdueshme e asteroideve e zvogëlon progresionin e SM-së ose i përmirëson simptomet gjatë periodës së gjatë kohore. Sido që të jetë, disa studime kanë gjetur që terapia IV mujore pulsative njëherë në ditë methylprednisolon mund të jetë e dobishme në tretmanin e të sëmurit me SM progresive. Këto studime janë ende preliminare dhe kërkojnë numër më të madh të të sëmurve para se të bëhen definitivisht të propozuara.
Efektet anësore të marrjes së vazhdueshme afatgjate të asteroideve janë serioze dhe mirë të dokumentuara. Duke përfshirë ulcerën e lukthit, fitimi në peshë, aknet, kataraktet, osteoporoza, keqësimi (gjakderdhja) e kokave të eshtrave të kërdhokullës dhe diabeti kimik.
Kortikosteroidet ( marrin pjesë në kategorin e mjekimit të relapsit)

Me mjekimin e inflamacionit zvogëlohet kohëzgjatja si dhe pasojat e shkaktuara me ekzacerbim (relaps). Për këtë shfrytëzohen barërat me efekte anti-inflamatore. Përdorimi i tepruar ose i pavëmendshëm i kortikosteroideve gradualisht e zvogëlon efektin e tyre.

3.2 Interferoni (marrin pjesë në kategorinë e tretmanëve të ngadalsimit të progresionit të sëmundjes).

Interferonet janë grupe të proteinave të cilat normalisht prodhohen në qendra si përgjigje në infeksionet virale dhe disa stimulime tjera. Për herë të parë janë përshkruar në vitin 1957, kurse emrin e kanë fituar sipas aftësisë së tyre që të interferojnë (ndeshen) me virusët. Administrimi Amerikan i ushqimit dhe barërave (FDA) ka lejuar dy forma të interferonit beta për tretmanin e SM-së. Forma e tretë me sukses është testuar në hulumtimet klinike në Evrop, Kanada dhe Australi.
Janë tre tipa themelor të interferoneve:
Alfa dhe beta interferonet të cilët kryesisht i prodhojnë rruzat e bardha të gjakut dhe disa qendra të caktuara të indeve lidhore të ashtuquajtura fibroblaste.

Gama interferoni i cili prodhohet nga qendrat aktive të qelizave T; si duket është stimulator i fortë në përgjigjen imune. Në esencë, gama interferonet që i ipen të sëmurve me SM në testimet klinike ua ka keqësuar gjendjen.

Beta interferoni (B-IFN) ka efekte të shumëfishta në sistemin imun, duke përfshirë rritjen e aktivitetit të limfociteve supresore dhe ndaljen e antigjeneve të cilët stimulojnë qendrat tjera imune. Poashtu, mund të rregullojnë prodhimin e gama interferonit. Aktiviteti i beta interferonit ka efekt rrjetor në zvogëlimin e reaksionit imun i cili është i drejtuar kundër mielinës së sistemit nervor qendror te personat me SM. Shkatërrimi i mielinës (demielinizimi) shkakton ngadalsimin e impulseve nervore ose ndalimin e tyre dhe prodhon simptomet e SM-së.

3.2.1 Hulumtimet klinike tregojnë efikasitetin e beta – interferonit.

Vëllimi i vogël i hulumtimeve, në vitet e 80-ta , që të shikohet që terapia e re premtuese a u ndihmon seriozisht njerëzve, ka dhënë indikacione preliminare që beta-interferoni redukton numrin e relapseve te të sëmuarit me formën relasp/recituese të SM-së.

Më 1988. Ka filluar një numër më i madh i hulumtimeve klinike i cili ka përfshirë 372 të sëmurve me SM në disa qendra të ndryshme mjekësore në SHBA dhe Kanada. Të gjithë të sëmurit kanë patur relaps / remitim të SM-së, kanë qenë të aftë të ecin dhe kanë pasur SM përafërsisht 4 vjet. Një grup i të zgjedhurve ka pranuar një dozë të vogël interferoni (1,6 milion I.J), ndërsa të tjerët kanë marrë doza të mëdha interferoni (8 milion I.J). Mbrojtjes së dyfishtë të hulumtimit i ka paraprirë fakti që deri në fund të hulumtimit as hulumtuesit dhe as të sëmuarit nuk kanë ditur kush pranon dhe ç’farë doze pranon. Tipi i intereferonit të përdorur ka qenë IFN-beta-1b (prodhohet nga duke shfrytëzuar bakteret me teknologjinë e rekombinimit të ADN-së është injektuar në lëkurë çdo të dytën ditë.

3.2.2 Numër më i vogël i relapseve në grupin të cilët kanë pranuar dozë të madhe të interferonit.

Pas kalimit tre vjeçar , grupi i cili ka marrë dozë të madhe të IFN-beta-1b ka pasur shkallë të relapsit nga 0.84 në krahasim me shkallën të grupit placebo që ka qenë 1.21. koha mesatare në mes të relapseve gati ka qenë dyfish më e gjatë në grupin IFN-beta-1b se sa në grupin kontrollë. Gjithashtu, ka pasur më shumë njerëz pa relaps në grupin IFN-beta-1b.

Në të sëmurit në këtë studim janë ndërtuar disa seri të skenimit të rezonancës magnetike (RM). RM është metodë më e preferuar momentalisht e fotografimit të trurit që të zbulohet prania e lezioneve e shkaktuar me SM. Skenimet me RM janë bërë pas kalimit të periudhës prej tri vjetësh, kanë treguar se në varësi të sëmuarve të trajtuar me dozë të madhe të IFN-beta-1b , zvogëlimi i demielinizimit për më shumë se 9 % , kurse ata me placebo grup kanë pasur zmadhim të demielinizimit për 15 %. Analizat më të reja të të dhënave të fituara pas 4 -5 viteve të trajtimit dëshmojnë rezultatet e studimeve të mëparshme.

Efektet anësore të IFN-beta-1b (Betaseron- SHBA, Betaferon-Evrop)

Në përgjithësi, IFN-beta-1b pranohet mirë me simptome të efekteve anësore më të shpeshta të ngjashme me gripin : temperatura , të ftohtit, dhembje në muskuj dhe plogështi. Disa nga të sëmurit gjithashtu e kanë përjetuar lodhjen, rritjen e gërqeve, depresionin dhe dhimbjet (mundimet) menstruale. Me marrjen e vazhdueshme shumica e efekteve anësore dobësohen si dhe reaksionet në vendin e shpuarjes të cilat janë të kalueshme dhe vetëshëruese. Në Amerikë shumë shtëpi shëndetësore siguruese paguajnë çmimin e betaseronit i cili sillet rreth $1000 në muaj.

Betaseron (Betaferon) për relaps / remitim të SM-së

Dozat e mëdha të IFN-beta-1b janë lejuar në fund të viti 1993 nga ana e FDA për relaps / remitim të SM-së. Në treg gjendet me emrin betaseron (në Evrop e prodhon fabrika Schering me emrin Betaferon ), i cili merret çdo të dytën ditë me injeksion në lëkurë.

Reklamë për beta interferon

3.2.3 Avonex për relaps / remitim të SM-së

Në vitin 1996. FDA ka lejuar një formë tjetër të beta interferonit, interferoni beta-1a , i cili fitohet nga gjëndrat e gjitarëve përmes teknologjisë së rekombinimit të ADN-së. Emri i tij i tregut është Avonex, i cili merret një herë në ditë me injeksion në muskuj.

Hulumtimet klinike janë ndërmarrë në 301 të sëmurë ambulator te tipit relaps/ remitim të SM-së në disa qendra mjekësore në SHBA. Të sëmurët kanë marrë ose qetësues ose dozën ditore avonex në muskuj. Hulumtimet tregojnë se ka patur edhe mbrotje të dyfishtë që ka zgjatur dy vite. Rezulatete ndikojnë që shkalla e progresionit të paaftësisë në të sëmurit të trajtuar me Avonex është më e ngadalshme se te grupi placebo, kurse shkalla e relapsit në të sëmurët e trajtuar përafërsisht 1/3 se sa grupën kontroll. Sasia e demielinizimeve të reja apo aktive të konstatuar në skenimet e rezonancës magnetike gjithashtu kanë qenë më të vogla në trajtimin e të sëmurve me interferon në krahasim me ata që kanë marrë placebo.

Efektet anësore në Avonex

Zakonisht simptomet e efekteve anësore të avonex-it janë simptomet e ngjshme me gripin: temperatura, dhembja në muskuj, plogështia të cilat me tretman të vazhdueshëm dobësohen. Avonexi duhet të merret me vëmendje të të sëmurit me depresion nëse lidhja mes depresionit dhe Avonex-it nuk është përcaktuar.

Përpos këtyre barnave mund të përdoren edhe të tjera si Rebif, copaxone, Novantrone, etj.

Ftografitë e M.S.

1. Aksoni me amielinë normale

2. Aksoni me amielinë të dëmtuar

3. Demijelinizimi sipas klinikës Mayo

4. Skenimi i lezioneve me RM

5. Aparati i RM-së

6. Një version i shpërndarjes së MS-it në botë.

3.3 Mjekimi simptomatik

Spasticiteti – metodat e mjekimit me spasticitet janë ushtrimet trupore, terapia fizikale, ndihmesat e ndryshme mekanike për ushtrimin e duarve dhe të këmbëve, marihuana , barërat.
Plogështia – është njëra nga simptomet më të shpeshta multiple që e të madhe e vështirëson aktivitetin e përditshëm të të sëmurit. Simptomet përkeqësohen në situatat frustruese ose stresuase. Pushimi, gjumi, ndryshimi i stilit të jetës, metodat alternative të mjekimit dhe barërat janë metodat e mjekimit të plogështisë.

Dhembja – shumë pacientë të sëmuar nga SM ankohen me dhembje. Përveç barërave, dhembja me sukses mënjanohet me akupunkturë.

Tremori – një ndër simptomet që mund të paraqitet te pacientët me SM është tremori. Ekziston një mori e plotë e barërave të cilët përdoren për mjekimin e tremorit e më së shpeshti shfrytëzohet Tegretoli , Rivotrili , Primidoni , Inderali .

Depresioni - i cili mund të lajmërohet te të sëmuarit dhe mund të mjekohet me psikoterapi si dhe me barëra antidepresive, por ndihma dhe përkrahja e familjes dhe e miqve është shumë e rëndësishme.

4. Terapitë alternative

Suksesi:

Nëse mendojmë në mossukses,

do t’a përjetojmë atë..

Nëse jemi të pavendosur,

çdo gjë mbetet në të vjetren.

Duhet të dëshirojmë të kryejmë diçka të madhe,

dhe atëherë atë thjeshtë t’a kryejmë..

Kurrë mos mendoni në mossukses,

sepse çka mendojmë tani ajo do të përmbushet.

Metodat dhe mënyrat e mjekimit janë alternative vetëm në varshmëri nga metodat mjekësore që njihen si klasike – konvencionale perëndimore. Disa metoda alternative janë të vjetra 5000 – 6000 vjet, e disa shumë më të vjetra dhe me sukses i kanë shëruar njerëzit atëherë sikurse që e bëjnë edhe sot. Nga shumica e teknikave New Age, një pakicë e tyre është e mjaftueshme që të mund të japë rezultat në tretmanin e SM-së.
5. Strategjia për luftën kundë MS-it
Në trajtimin e sëmundjeve autoimune, mjekësia bimore kineze ka pak ose disa efekte anësore. Nëse është e mundur, mësë miri është të kombinohen metodat alternative me mjekimin konvencional që të nxirret dobia më e madhe. Terapitë bimore gjithashtu mund të ndihmojnë gjatë redukimit të simptomave të terapisë klasike. Pasojnë sugjestionet për luftë kundër SM-së:
1.   Qëndrimi pozitiv mental,
2.   Doza e përshtatshme e ushtrimit trupor,
3.   Intervenimi imun përmes interferonave,
4.   Mjekimi simptomatik,
5.   Terapia e rregullt bimore,
6.   Terapia e përshtatshme trupore,
7.   Mbajtja e perstiltikës normale zorrore,
8.   Kujdesi në barërat kundër dhimbjeve.
Rëndësia e ushqimit

Ekzistojnë shumë fakte që flasin për rendësinë e ushqimit të drejtë të i sëmuri me sklerozë multiple. Shpeshtësia e zmadhuar e sëmurjes nga skleroza multiple sillet ne lidhje me ushqimin të pasur me yndyrëra të ngopura të cilat i gjejmë në produktet e mishit dhe ëmbëlsira.
Njëri nga acidet e rëndësishme yndyrore, e domosdoshme për ndërtimin e strukturave nervore është acidi linolenik të cilin e gjejmë në vajin e lulediellit dhe në vajin e shafranit. Është treguar se të sëmuarit të cilët në ushqim yndyrat e pangopura kanë numër më të vogël të sëmundjeve të relapsit.
Kur të përcaktohet diagnoza e sklerozes multiple do të duhej të zbatoni stilin e jetës që gjithsesi përfshin mënyren e ushqimit. Produkteve të mishit duhet t`i largohemi (kryesisht mishit të kuq dhe mishit të konservuar – rekomandohen mishi i zogjve dhe i gjelave të detit), dhe duhet të hahet peshk më se paku dy herë në ditë. Nga qumësht propozohet qumështi i dhisë ( disa burime tjera tregojnë që është të lejueshme prodhimet e qumështit por më sa më pak përqindje të yndyres së qumështit). Më rëndësi në ushqim të shfrytëzohen perimet e gjelberta, të cilat përveç që kanë minerale të rëndësishme dhe vitamina, me materien fibroze, i ndihmojnë tretjes, dhe është e njohur së e çfarë rëndësie të madhe për të smuarit.
Me pemë e perime fitohet mjaft lëng i cili është mjaft i rëndësishëm për qendrat e metabolizmit, shumë më e rëndësishme se vet lëngu të cilin e pijmë në formë të ujit ose qajit. Ky është gjithsesi njëri nga shkaqet pse perimet duhet ti hajmë të pa ziera, e kur të pregaditet duhet të pregaditet në avull që mos t`i humb përbërësit e rëndësishëm. Këto lloj perime janë antioksidans shumë të vlefshëm natyral.
Rëndësi shumë të madhe kan pemet në ushqim të cilat duhet ti hajmë menjëherë në mëngjes, në bark të zbrazet, dhe gjatë paradrekes. Asesi nuk është mirë të hahen pemët si desert pas racionit të ushqimit(shujtes) sepse tretja iu ngadalësohet. Duhet të pihet së paku 2 litra lëng në ditë, më së miri uji i zakonshëm.
Është me rëndësi marrja e vitaminave. Mungesa e vitamines B12 disa e ashtuquajnë si shkak i mundshëm për krijimin e SM. Mendohet që vitamina B12 e forcon imunitetin dhe me këte zvogëlon mundësin e infektimit virusal. Vitamina B1 është e një rëndësie të madhe në procesin e metabolizmit, për krijimin e energjisë. Marrja e vitamines D, me ekspozim në rrezet ultravjollce, e shpejton metabolizmin e kalciumit i cilë është mjaft i vlefshëm për strukturen e indit nervoir.
Veçanarisht rëndësi kanë antioksidantet. Antioksidantet i shkatërrojnë radikalet e lira të cilët me oksidim shkaktojnë dëmtimin e qelizës(celules). Nga vitaminat antioksidantet më të rëndësishëm janë vitaminat C dhe E, pastaj beta koretoni. Nga mineralet antioksidantet më të rëndësishëm janë seleni dhe germaniumi.
Nga aminoacidet antioksidantet e njohur janë cisterna dhe gluthionet. Gjithsesi duhet të përmendet flavonoidi dhe koenzimi Q10, koenzimi I dhe pycnogenoli.
Antioksidanti më i fortë, më potent nga të gjithë të përmendur deri tash, konsiderohet nicotinamid adenine dinucleotide(nicotinamidi i adeninës së dinucleotidës) në formën e reduktuar si koenzim I, i njohur si ENADA. Sipas hulumtimeve të gjertanishme i përmirëson funksionet kognitive, është i efektshëm të simptomet e lodhjes dhe dobësimit, të cilët janë mjaft të shpesht tek të sëmurit. Merren dy tableta në ditë gjysmë ora para ushqimit.
Si ushqim më i mirë për të smuarit mendohet e ashtuquajtura dijeta e Swankut të cilën mund ta gjeni në The Swank MS diet ku mjeku Roy L. Swank propozon mënyren ne vet të ushqimit të sëmurëve.

Ndikimi i stresit në MS
Kur njeriu ka çfarëdo sëmundje kronike rritet edhe niveli i stresit. Skleroza multiple këtu nuk është e veçant. Në të vertet ekzistojnë shumë situata stresi në formë të SM:

• Pasiguria e diagnostifikimit(para diagnozes definitive)
• Paparashikueshmëria e SM
• Dukja e simptomat, veçanërisht të atyre ( në të cilët njerëzit mund të reagojnë edhe më parë se sa i sëmuri në to është mësuar)
• Nevoja për përshtatje më të shpeshta në mundësit e reja(gjegjësisht në pamundësi)
• Stresi financiar dhe brenga rreth punësimit
• Prania (ose mundësia) e problemeve kognitive
• Humbja e kontrolles( ujëderdhja, jashtëqitja)

A e rritë stresi rrezikun e relapsit dhe a ndikon afatgjatë në rrjedhen e sëmurjes?

Shumë njerëz me SM ndijnë që definitivisht ekziston lidhja në mes stresit dhe SM. Tjerët besojnë që kontrolla e stresit ka një ndikim të veçant në SM. Kurse disa mendojnë që as stresi as kontrolla e stresit nuk kan ndikim në SM. Duke folur shkenctarisht, vërtetim ende nuk ka.
Lidhja në mes stresit dhe relapsit ose rrjedhjes së vet sëmurjes mendohet e mundshme, por asnjë studim shkencor deri me sot nuk e ka vërtetuar. A mundet ndodhia e stresit të demtoj nervin ose të formoj lezion? A mundet demtimi i nervit ose lezioni të rritë ndonjërit përjetimin e stresit? Më shumë studime shkencore janë të nevojshme që të kuptohet natyra e kësaj lidhje.

A mundet stresi të shkaktoj përkeqësimin e simptomat të SM?

Shumë njerëz me SM do të thoshin po. Ndijnë më shumë simptome gjatë kohës së stresit. Kur stresi kalon, simptomet e tyre bëhen më pak brengosëse gjegjësisht më pak serioze.
Stresi nuk mundet plotësisht të shmanget. Por mund të mësohet të reduktohet intensitei i tij dhe të shfrytëzohet që të punoj për ne, e jo kundër. Më rëndësi është të mësohet si të luftohet me stresin. Hapi i parë është të dini kur jeni në stres, dhe atëherë mund të ndermerrni hapat që ta reduktoni.

Cilat janë shenjat paralajmëruese të stresit?

Trupi i juaj iu dergon shenja fizike, emocionale dhe shenja të sjelljes tuaj si dhe shenja të stresit.
• Shenjat emocionale të paralajmërimit përfshijnë hidhërimin, paaftësinë e koncentrimit, brengen joproduktive, pikëllimin dhe ndryshimet e shpeshta të disponimit.
•   Shenjat fizike të paralajmërimit përfshijnë qëndrimin e kërrusur, djersitjen e pëllëmbës së dores, lodhjen kronike dhe shtim apo humbje në peshë. (Kudes: duhet të mësojmë të dallojmë lodhjen kronike për shkak të vet sëmundjes nga lodhja kronike e shkaktuar me stres).
• Shenjat paralajmëruese të sjelljes përfshijnë reagimin e tepruar, veprimin impulsiv, përdorimin e alkoolit dhe pilulave, ndërprerjen e lidhjeve emocionale.
Çka mund të bëj që ta reduktoj stresin?
•   Të keni qenrim pozitiv të jetës.
•   Pranoni faktin që disa ndodhi nuk mund t`i keni nën kontrollë.
•   Bëhuni kategorik dhe të kjart në vend se agresiv. Mbroni ndjenjat tuaja, mendimin dhe lindshmërinë në vend që të beheni i ashpër, luftarak dhe pasiv.
•   Mësoni teknikat e çlodhjes ( të shikohet poshtë)
•   •
•   Ushtroni rregullisht. Trupi i juaj do të luftoj më mirë kunder stresit kur është vetëm në gjendje të mirë. Bisedoni me neurologun tuaj para se të filloni me programin e ushtrimit.
•   Hani shujta të ekuilibruara
•   Pushoni dhe fleni. Trupit tuaj i duhet kohë që të përmirësohet nga përjetimi i stresit.
•   Mos përdorni alkool ose pilula që ta reduktoni stresin
•

Si mund ta mësoj relaksimin?

Ekzistojnë shumë ushtrime të cilat mund t`i bëni që të relaksoheni. Ato ushtrime përfshijnë frymëmarrjen, relaksimin e muskulatures dhe trurit, si dhe relaksimi me muzikë. Tri mënyrat që mund t`i provoni janë cekur më poshtë.
Postoje brojne vježbe koje možete raditi da se opustite. Te vježbe uključuju vježbe disanja, opuštanje muskulature i uma, te opuštanje uz muziku. Tri metode koje možete isprobati navedene su dolje.

Së pari bëhuni të sigurt që keni:
1.   Vendi i qetë ku askush nuk juu shqetëson.
2.   Pozita e rehatshme e trupit.Uluni ose mbështetuni në karrigë ose krevat.
3.   Gjendja e mirë e trurit. Tentoni t’i bllokoni brengat dhe mendimet shqetësuese.

Relaksimi dyminutor: ktheni mendimet kah vetja dhe frymëmarrja juaj. Bëni disa frymëmarrje të thella dhe lëshoni frymën ngadalë. Ndieni mentalisht trupin tuaj. Ndjeni zonat ku ndjeheni të tendosur ose ngërçe. Lirohuni nga ato zona dhe lejoni që të largohet tensioni. Këtheni kokën tuaj ngadalë me lëvizje rrethore 1-2 herë (ndaloni çdo lëvizje që jep dhimbje). Lëvizni krahët përpara dhe prapa disa herë. Lejoni të gjithë muskujt që të relaksohen plotësisht. Lejoni në trurin tuaj mendime të mira në disa sekonda. Pastaj përsëri merrni frymë thellë dhe lëshoni frymën.

Relaskimi i trurit: Mbyllni sytë dhe merrni frymë normal përmes hundës. Pasi ta lëshoni frymën qetësisht i thoni vetvetes fjalën “një”, fjalën e shkurtë sikurse “qetësia”, ose frazën e shkurtë sikurse “ Ndjehem i qetë “. Vazhdoni ashtu 10 minuta. Nëse truri yt çuditet, lehtë kujtoni që duhet të mendoni për frymëmarrjen në fjalën e juaj të zgjedhur ose frazën. Frymëmarrja duhet të jetë e lehtë.

Relaksimi përmes frymëmarrjes së thellë: paramendoni pikën menjëherë nën kërthizë. Merrni frymë në atë pikë dhe mbushni abdomenin tuaj me ajër. Leta ngrisë ajri abdomenin tuaj përpjetë dhe atëherë lëshojeni jashtë sikurse që e lëshoni ajrin nga baloni. Me këtë rast do të ndjeheni më të relaksuar.

Këto janë vetëm disa këshilla se si të relaksoheni. Ekzistojnë kryesisht disa mënyra për relaksim. Hatha-joga është e jashtëzakonshme. Mirëpo çdo kush mund të gjejë vet mënyrën se si të relaksohet. Vështirë është t’i imponohet ndonjë metodë sepse ne të gjithë jemi të veë për vetvete

Të dhënat statistike për SM në Kroaci
( Kjo statistikë është punuar në vitin 2001 në mostrën prej 17.3 % të anëtarëve të shoqërisë ; <200 anëtarë që do të thotë se disa të dhëna ndoshta sot janë më të ndryshme ).

1. Mosha e sëmundjes

2. Raporti i të sëmuarve ndaj gjinisë sipas regjioneve (në %)

3. Rezulatet e hulumtimeve gjatë diagnostifikimit me metoda të ndryshme

4.   Barërat më shumë të shfrytëzuara