Projekti që po çan malet dhe bashkon shqiptarët

Rruga që bashkon shqiptarët, Durrës-Kukës, imagjinohej me këto përmasa se mund të bëhej rreth vitit 2020, por realiteti është krejt ndryshe. Në vitin 2008, sheh një punë kolosale të këtij projekti, i cili është njëkohësisht vepra më e madhe e ndërtuar në historinë e infrastrukturës shqiptare. Me ritmin e punës, për t'u patur zili nga kompanitë më prestigjioze në botë, vepra madhështore pritet të përfundojë në vitin 2009 dhe jo vetëm do të lidhë Shqipërinë me Kosovën, rajonin dhe Europën, por do të sjellë një zhvillim shumë të madh në ekonomi e turizëm, pasi lidh tregjet e Europës Juglindore me rrugët kryesore ndërkombëtare detare, nëpërmjet porteve shqiptare. Segmenti Rrëshen-Kalimash do të jetë pjesë e një autostrade prej 170 km. Ky segment përfshin 27 ura, ku ura më e gjatë arrin 360 metra, ndërsa ura më e lartë shkon deri 80 metra. Në të gjithë gjatësinë e segmentit të urave është gërmuar 20 milion metër kub pohon inxhinieri amerikan nëpërmjet Iva Zagar, që është dhe përfaqësuese e medias në firmën e njohur amerikane Bechtel-Enka. Ndërkohë, që për realizimin e tyre është hedhur 120 mijë metër kub beton. Këto shifra e bëjnë të thjeshtë dhe lehtësisht të kuptueshëm, dhe nga qytetari që ka më pak njohuri në këtë fushë, se projekti ka dashur material dhe fuqi punëtore si asnjë projekt tjetër në Shqipëri, por dhe në rajon. Kjo rrugë merr dimensione madhështore në tunelet e Kalimashit, ku falë punës 24 orë në 24, deri më sot është bërë e mundur hapja e 51 përqind e tij. Ky tunel me dy shpime paralele prej 5.5 kilometër secili, ecën me ritmin e 20 metrave shpim në ditë dhe vetëm muajin e fundit është hapur 500 metra. Ne sot jemi këtu pikërisht në pikën e 51 përqind të të gjithë gjatësisë së tunelit, siç tha edhe menaxheri i tuneleve të kësaj firmë, e cila ka bërë këtë projekt gjigand, këtë mrekulli të inxhinierisë. Çdo ditë, ata ecin me një ritëm prej 20 metrash shpim, që do të thotë që vetëm në muajin e fundit ata kanë ecur në 500 metra gjatësi. Duke vazhduar me këtë ritëm, ne shumë shpejt do të shohim të përfunduar gjithë pjesën veriore të tunelit, ashtu dhe pjesën jugore të tij. Është me të vërtetë e pabesueshme që në një vit të realizohen 27 ura që kapin një gjatësi prej 14 km, që për një vit të bëhen 2 tunele me nga 5.5 kilomentra secili. Segmenti Rrëshen-Kalimash do të jetë pjesë e një autostrade prej 170 km. Segmenti më i vështirë i rrugës Durrës-Kukës është padyshim Rrëshen-Kalimash, i cili është 61 kilometra i gjatë. Në këto 61 kilometra, 4 janë ura, ku secila nga urat ka një traversë 40 metërshe me peshë 165 ton secila.

14 km ura do të ndërtohen në të gjithë rrugën

Inxhinieri gjeolog turk shprehet kështu për tunelin:

Në një vit të realizohen 27 ura që kapin një gjatësi prej 14 km, që për një vit të bëhen 2 tunele me nga 5.5 kilomentra secili është me të vërtetë një punë shumë e devotshme. Furkan Selçuk Akbaz, që është teknik i përgjithshëm i shpimit të tuneleve tha gjatë ecjes për në brendësi të tunelit, se ky projekt është më madhori në Ballkan. Ai pohoi se, kjo punë vështirë se ndodh në Përëndim me këtë rendiment. Sipas tij, tuneli do të ecë më shpejt sa çështë parashikuar, sepse tani toka është e fortë. Kur toka është e fortë dhe çpimi me eksploziv bëhet më i lehtë dhe me një sasi më të madhe. Tani është tuneli shumë i fortë dhe punimet për të mund të mbarojnë më shpejt, kurse më parë toka ka qenë e butë dhe kishim frikë nga ndonjë shëmbje. Duhet kohë që të bësh dhe fortifikimet. Tuneli në një mal me përmasa të tilla që është ky, thotë inxhinieri turk është e vështirë të shpohet dhe të jetë i sigurtë. Tuneli ka dhe një rrugë në mes që lidh të dy tunelet. Është projektuar që të ketë një korsi emergjence dhe një zjarrfikëse. Tuneli është pjesa më e bukur e kësaj rrugë, e cila duhet thënë që ka përmasa të mëdha.

 

Menca, më shumë se një gjelltore

Menca si një mundësi për t'u ushqyer dhe ata që nuk janë punëtorë në këtë vepër madhore. Menca një nga pikat më të njohura jo vetëm për punëtorët, por dhe për fshatarët e zonës, pasi aty është pika e kuvendimit për problemet që ata kanë. Dikur, bëheshin Kuvendime në një lëndinë, po tashmë kuvendimet bëhen nga banorët e zonës, në një orë pushimi. Në mencë kishte një pastërti dhe një gatim të ndryshëm çdo ditë. Menca ishte si një lokal ku bëheshin argëtime të ndryshme dhe nuk u fliste asnjë moment për punën. Menca kishte një nga veçoritë ku bëheshin ndërmjetësime për martesa me vajza dhe djem kryesisht të një feje. Sipas Zefit, një banori të hershëm i Fanit, rruga ka sjellë një emancipim shumë herë më të madh nga sa mendonte i gjithë fshati. Para se të vinte rruga në fshat u organizonin dy ditë në vit që quhej dita e të pames. Qëllimi i kësaj ishte parja e vajzave, për t'i hyrë pastaj shkesë për martesë. Dita e kishte emrin dita që bliheshin rroba, por asnjëri nuk kishte qëllim të blinte rroba. Rroba nuk perceptohet në këtë zonë si një minitreg në kryeqytet, por rroba të bëra me dorë nga gratë dhe vajzat e asaj zone. Duke pasur një kuriozitet për këtë ditë e pyetëm Zefin, për historinë ose qëllimin. Ai pohoi se, është turp ta pranosh, por kështu funksionon, një zonë që është dhe fanatike në kulm, por dhe fanatike në besimin e saj fetar. Vajzat nuk dalin dhe nuk i sheh njeri, pasi këtu janë zona të thella dhe shumë vajza mbesin pa martuar për shkak se nuk i njeh njeri. Dita e pazarit që njihet në gjuhën e këtyre zonave, ishte dita kur vajzat kërkonin fatin. Kjo gjë sipas banorëve është zëvendësuar nga e ngrëna në mencë, ku të gjithë kanë muhabet me njëri-tjetrin dhe ëshhtë rritur shkalla e emancipimit. Meqenëse këtu punonin gra, ne vendosëm si fshat të thyenim tabutë dhe t'i kërkonim turqve që të merrnin në punë dhe disa gra nga familjet tona. Vajzat e zonës kryesisht lajnë pjata, pastrojnë, por ka dhe nga ato vajza që kanë si punë guzhinieren, pasi gatimi thuaj se është i njëjtë për të gjithë.

Ambulanca e firmës amerikane në shërbim të plotë për banorët

Një ambulancë e bërë me fondet e firmës amerikane, ka bërë që banorët e zonës të mos shkojnë deri në Rrëshen apo në Mirditë. Ambulanca nuk ka hyrë në punë asnjëherë për ndonjë rast të rëndë, pasi rregullat zbatohet pikë për pikë. Këtë pohon dhe Ismail Solak, i cili është drejtues i punimeve. Ne kemi aplikuar një sistem ndëshkimi për punëtorët si në kampionatin europian, tha ai duke qeshur. Ky sistem është me dy faza paralajmëruese dhe e treta përjashtuese nga puna. Kjo gjë me punëtorët është rënë dakord dhe në kontratat që ka firmosur firma me punonjësit. Paralajmërim i jepet një punëtori që shkel rregullat për herë të parë. Në rast se i njëjti punëtor e përsërit, apo shkel një rregull tjetër sigurie, ai merr karton dhe në rast se një gjë e tillë përsëritet, atëherë kontrata prishet dhe punëtori pushohet nga puna. Mjeku i ambulancës quhet Ermir dhe është diplomuar para 4 vitesh në Universitetin e Tiranës. Ai pohon se, deri tani nuk ka pasur ndonjë rast të rëndë tek punëtorët, por tek banorët po. Ermiri thotë se ndihmohet nga 3 infermierë dhe shërbimi është 24 orë. Eksperienca këtu është e jashtëzakonshme tha mjeku, pasi këtu je në aktivitet dhe sheh një ritëm pune të lartë. Rastet që unë kam mjekuar deri tani janë më shumë të banorëve që nuk kanë lidhje me firmën amerikane, e cila më paguan mua. Ne kemi marrë një urdhër nga drejtuesi i firmës që banorëve t'u shërbejmë njëlloj sikur të ishin punëtorë. Mua më ka rastisur që të mjekoj shumë të rinj që i ka pickuar gjarpri. Kryesisht këta të rinj janë barinj, gjë që gjarpërinjtë janë me helm jo vdekjeprurës, por janë shumë të rrezikshëm nga ana infektive.

Kryekomunari Prenga shprehet se, ambulanca është investimi më i vyer për banorët e kësaj zone. Çdo banori i janë kursyer shumë para nga vizitat që kryenin në qytet.

Durrës-Kukës po kthen shpresat në zonat e braktisura përgjatë Fanit

Projekti madhor i qeverisë shqiptare, që lidh Shqipërinë me Kosovën siç e njohin të gjithë, ka bërë të marrin jetë shumë fshatra që rruga i përshkon. Fshatra që dikur para fillimit të kësaj rrugë ishin pa perspektivë, pa vitalitet, tashmë kanë marrë një gjallëri. Duke parë që vetëm në fshatin Fan të Mirditës janë hapur 9 rrugë të reja të shtruara me zhavorr tregon zhvillimin e kësaj zone. Mikpritja që është dhe një nga traditat më të bukura të vendit tonë, ka funksionuar pothuaj në mënyrë perfekte, ku vetëm në fshatin Fan, kanë ngritur rezidencat e tyre rreth 1500 punëtorë nga i gjithë vendi, por dhe nga Turqia dhe SHBA. Rezidencat dy kate i kanë dhënë gjallëri dhe hijeshi zonës. Vënia e një gjeneratori të madh në mungesë të dritave, ka bërë që dhe banorët e zonës të furnizohen me drita sa për një televizor dhe një dritë dhome. Duke parë që zona po zhvillohet, janë marrë masa nga banorët që tokat e tyre të mos i lenë të pa punuara po t'i shfrytëzojnë për qëllime fitimi. Në fshatin Fan dhe Klos, tashmë janë vetëm 45 familje që marrin ndihmë ekonomike. Kurse para fillimit të rrugës e merrnin 500 familje ndihmën ekonomike. Banorët thonë se, epoka në këto fshatra nuk ndahet, para lindjes së Krishtit dhe pas lindjes së tij. Në këto zona ndahet, para rrugës, gjatë ndërtimit të rrugës, dhe përfundimi i rrugës. Para 5 viteve dhe tani, të kalosh në këtë rrugë është një stres i madh. Kjo sidomos kur vijnë 100 kthesa rresht. Këto kthesa janë si kthesa vdekjeje, kur çdo pasagjer mendon: shyqyr shpëtova dhe kësaj here. Nuk mund të shkojë njeri në Kosovë pa e zënë autobuzi, pasi kthesat janë me të vërtetë të frikshme dhe stresante. Humnerat që i bëjnë shoqëri çdo kthesë i shtojnë makthin çdo shoferi dhe pasagjeri. Kthesat e shumta si dhe gjatësia ka bërë që turizmi malor që është tepër i favorshëm për këtë reliev të mos zhvillohet. Sipas drejtuesve të firmës amerikane, kthesat e vdekjes nuk do t'i kemi më për një periudhë 1-vjeçare. Më pas, rruga drejt popujve vëllezër do të jetë e drejtë dhe e shpejtë.

Komuna e Fanit, më e favorizuara nga rruga

Kryetari i Komunës shprehet se Komuna ka marrë një zhvillim, duke u rritur standardi i jetësës dhe të ardhurat. Gjergj Prenga, kryetar i Komunës Fan të Mirditës, pohon se projekti më madhor në infrastrukturë në vendin tonë ka bërë që zona të zhvillohet së tepërmi. Sipas tij, territori i kësaj komune përshkohet rreth 20 kilometra nga kjo rrugë që është jetike për zonën. Kjo zonë ka pyje të shumta ku spikasin drunjt e lartë dhe zhvillon një turizëm të vakët malor për shkak të një infrastrukture tepër të amortizuar që gëzon kjo rrugë para dy-tre vitesh. Gjatë një ecje në këmbë prej disa minutash, kryekomunari i Fanit na informoi se, me këtë projekt është zhvilluar dhe buqësia dhe blektoria. Kjo ka ndodhur nga punësimi i shumtë i fshatarëve të zonës nga kompania amerikane. Në këtë fshat, i cili ka qenë mbajtur me të ardhurat e emigracionit, tanimë janë shtuar investimet e vogla nga ana e fshatarëve, të cilat kanë punuar më shumë tokat, të cilat kanë qenë djerrë, kanë blerë më shumë dhen. Kjo ka bërë që prodhimet blektorale të shtohen së tepërmi. Jo vetëm zonës së Fanit, por dhe në qytet shkojnë prodhimet tona. Duke parë rrugët e reja që janë hapur në këtë zonë, fshatarëve të kësaj zone u janë krijuar mundësitë që tokat t'i punojnë në mënyrë bashkëkohore. Një bujk na shpjegon ngritjen e menjëhershme ekonomike të zonës. Ai quhet Frrok dhe ka shtatë fëmijë. Frroku shprehet tepër i kënaqur me investimet që janë bërë në këtë zonë. Kjo është rrugë që lidh mbarë shqiptarët me njëri-tjetrin dhe na ka shpëtuar nga uria si fshat. Frroku vetë merret me rritjen i dhive dhe deleve, por kultivon patate dhe një sërë perimesh që rriten në zonë. Para se të fillonte rruga, në këtë zonë ne jetonim si familje me 150 mijë lekë të vjetra në muaj, duke llogaritur 10 vetë që përbëhet familja ime, bashkë me nuset e djemve. Nga këto 100 euro mi sillte djali nga Italia dhe 30 deri në 50 mijë lekë punonim hamall në Mirditë, Rrëshen apo ku të gjenim punë. Tani më janë punësuar dy djem tek firma amerikane, dhe marrin 700 mijë lekë të vjetra sëbashku në muaj. Kurse djali tjetër që jeton në emigracion më sjell 100 euro në muaj. Kështu, unë kam shtuar shumë dhen dhe qumështin ia shes po kompanisë amerikane dhe produktet e tjera. Fëmijët e mi e hanë një vakt në mencë përveç tri vajzave. Ne kemi pasur një fat të madh, që kjo rrugë na ra në Komunën tonë. Shkolla që është në këtë komunë, ka marrë një pamje moderne falë një investimi në vitin 2006 nga qeveria. Me kënaqësi konstatohet ndërgjegjësimi, thotë i gëzuar kryetari i komunës, se çdo familje e çon me detyrim fëmijën për të kryer arsimin e detyrueshëm, dhe në rast se është vajzë. Kjo ka sjellë dhe një kulturë të re tek banorët e zonës, përsa i përket arsimimit të fëmijëve të tyre.

Thyerja e tabuve

Thyerja e tabusë në zonë ku katolikët punojnë me muslimanët, aq më tepër që janë të sekseve të ndryshme. Disa gra nga fshati Klos, që janë të punësuara si sanitare tregojnë kushtet dhe emancipimin që i ka sjellë puna atyre. Afërdita, një 28-vjeçare tregon se, ka rreth 8 muaj që punon dhe është shumë e kënaqur. "Unë kam në punë këtu rreth 8 muaj dhe e ndjej veten tepër të vlerësuar". Afërdita ka bërë vetëm ciklin e detyrueshëm shkollor, pasi mentaliteti i zonës nuk e ka lënë atë të vazhdojë më tej arsimimin, megjithëse ka qenë nxënëse e mirë. Teksa e gjen duke ngrënë në pushimin e drekës me një nxitim, pasi puna është një faktor shumë i rëndësishëm. Ajo thotë se në zonën prej nga vjen nuk ka femër të martohet me një djalë të një feje që nuk është katolike. Por me punësimin shprehet e gëzuar ajo, kjo tabu po thyhet, pasi me turqit që kemi si përgjegjës shkojmë shumë mirë, madje na respektojnë shumë. Ne marrim një pagë të kënaqshme rreth 200 mijë lekë të vjetra në muaj. Afërdita tregon se ajo merr çdo ditë njohuri nga gjuha turke, meqënëse, firma turke ka hapur kurse për këtë gjuhë. Pastrimi i një godine që është rreth 800 metër katrorë bëhet nga tre gra, që sipas saj është e mjaftueshme. Afërdita shprehet dhe për ëndrrat e saj, të cilat janë duke u bërë të realizueshme falë punësimit dhe të tre anëtarëve të tjerë të familjes së saj këtu. Ato kanë blerë tashmë një truall, i cili është afër rrugës dhe do të bëjnë një shtëpi. Sipas saj, kjo zonë ka qenë tepër e varfër. Një tjetër punëtore sanitare që vjen nga fshati Klos, që është rreth 25 minuta në këmbë nga rruga që po ndërtohet, shprehet shumë e kënaqur që po punon në këto ambiente. Ajo quhet Pëllumbesha, dhe po bën rreth 6 muaj që punon. Puna i dedikohet një politike që ka ndjekur firma, duke punësuar shumë banorë të fshatrave përreth. Këto fjalë të bukura unë i mbaj mend se kështu na tha inxhinieri turk para se të na merrte në punë. Është shumë bukur të punosh me një rregull dhe disiplinë, ku çdokush e di detyrën që ka. Unë me këtë punë kam fituar shumë gjëra, e para që kam mundësinë që të dal nga shtëpia. Kam mundësinë që të kontribuoj në ngritjen e ekonomisë të familjes.

Burimet e ujit në malet dhe kodrat e kësaj zone janë të shumtë

Teksa shkon në këmbë i shoqëruar nga disa banorë, të cilët ishin kuriozë të dinin më shumë, se si e kuptojnë jetën e tyre banorët e qyteteve të mëdha. Burimet që vijnë nga malet në këtë zonë janë të shumtë dhe pse sipas drejtuesve të Komunës, uji është pak problem. Sipas Prengës, kryetar i Komunës Fan, mungesa e investimeve dhe mospasja e shumë bizneseve ka bërë që ujësjellësi të lihet pas dorë. Mos shtrirja e tubacione për mungesë fondesh, ka bërë që uji të jetë i pranishëm në rubinetat e fshatarëve të zonës vetëm 12 orë. Por, kryekomunari premtoi se kjo situatë do të ndryshojë se me fondet që ka tashmë në dispozicion komuna do të bëhet një ujësjellës i madh, që do të furnizojë me ujë të gjithë zonën. Fshatarët thonë se rrjedhjet e shumta nga malet kanë bërë që përroi të mos thahet asnjëherë. Zona e Fanit ka një arkitekturë interesante, ku shtëpitë buzë rrugës janë uniform dhe pothuaj të njëjtën model. Në kohën e diktaturës kjo zonë njihej si zonë që mund të internonin shkrimtarë dhe intelektualë para se ata të burgoseshin. Iva Zagar, kordinatorja për mediat e firmës amerikane Bechtel-Enka, tha se aktualisht punojnë për këtë projekt 3956 punëtorë. Numri i këtyre specialistëve ndryshon nga muaji në muaj, pasi për çdo hap të punimeve kërkohen specialistë të tjerë.

Përgatiti: Elis KUÇI

Paloka: Turp që opozita nuk ka vizituar ende Durrës-Kukës

Gjatë diskutimit të lirë në seancën e djeshme deputeti i Partisë Demokratike, Edi Paloka, pas një vizite që bëri në rrugën Durrës-Kukës, tha se ritmi i punimeve të saj është në nivele shumë të kënaqshme. Paloka vizitoi rrugën pak ditë më parë, së bashku me një grup deputetësh të Kuvendit të Shqipërisë dhe një grup deputetësh nga Kuvendi i Kosovës, mes të cilëve një deputet serb dhe një boshnjak. Ai theksoi se tuneli i Kalimashit është një vepër arti e arrirrë. "E kuptova se nga vinte xhelozia e opozitës për këtë vepër. Kjo është një vepër që do të hyjë në historinë e Shqipërisë, jo vetëm si vepër patriotike, por si një vepër që do të bashkojë shqiptarët nga të dy krahët e vendit, por dhe një vepër inxhinierike tepër e madhe", u shpreh Paloka gjatë seancës së djeshme parlamentare. Kjo vepër, vijoi më tej ai, trajtohet me xhelozi nga opozita, sepse ata kishin shansin ta bënin këtë vepër gjatë mandatit të tyre, por nuk e bënë. "Opozita është xheloze, tha më tej Paloka, sepse nuk mundi dot të vendosë shenjën e saj në këtë rrugë, tashmë kjo rrugë mban vulën si e bërë tërësisht nga Qeveria e Partisë Demokratike. Kjo është arsyeja e histerisë së opozitës ndaj kësaj rrugë", tha Paloka. Ai komentoi edhe impresionet e deputetëve të Kuvendit të Kosovës. "Kur morën vesh se asnjë deputet i opozitës nuk ka marrë pjesë në asnjë prej vizitave dhe nuk ka denjuar ta vizitojë këtë rrugë, ngelën të befasuar. Ata thanë se ky është një reagim që nuk i shkon për shtat asnjë opozite", vlerësoi më tej Paloka.

Elis KUÇI

O Sirio!po pe njeri mes Tirones qe  në vend te heci drejt shkon shtremet dije se i ka hik petlla nga komunizmi.Mbas kësaj mos pretendon ti dhe ti lavderoje ne parlament?Nuk ofendohemi dhe me pase te meta,pasi kur krahasohemi me sjelljen e gjysherve tanë (ne qytet)e kuptojme se jemi degjneruar si rezultat i luftës për formimin e njeriut te Ri.-Thanks